Η 28η Οκτωβρίου έχει μείνει στη συλλογική μνήμη μέσα από μία λέξη. Το ιστορικό γεγονός, όμως, έχει συγκεκριμένες ώρες, απαιτήσεις και αποφάσεις. Λίγες ημέρες πριν από την επέτειο, η επιστροφή στο χρονικό βοηθά να ξεχωρίσουμε το σύμβολο από τα περιστατικά που το γέννησαν.
Σύμφωνα με την παρουσίαση του Γενικού Επιτελείου Στρατού, στις 03:00 της 28ης Οκτωβρίου 1940 ο Ιταλός πρεσβευτής Εμανουέλε Γκράτσι επέδωσε στον Ιωάννη Μεταξά το τελεσίγραφο της ιταλικής κυβέρνησης.
Τι ζητούσε η Ιταλία
Το αίτημα αφορούσε την ελεύθερη διέλευση των ιταλικών στρατευμάτων και τη στρατιωτική κατάληψη στρατηγικών σημείων της ελληνικής επικράτειας. Δεν επρόκειτο για μια συνηθισμένη διπλωματική διαμαρτυρία: έθετε ζήτημα ελέγχου εδάφους και ουσιαστικού περιορισμού της ελληνικής κυριαρχίας.
Η επίδοση έγινε στην κατοικία του Μεταξά στην Κηφισιά. Η απόρριψη των απαιτήσεων σήμαινε ότι η χώρα θα αντιμετώπιζε στρατιωτικά την ιταλική επίθεση.
Η επίθεση πριν από την εκπνοή
Το ΓΕΣ τοποθετεί την έναρξη της επίθεσης στις 05:30, μισή ώρα πριν εκπνεύσει η προθεσμία του τελεσιγράφου. Ιταλικά στρατεύματα κινήθηκαν εναντίον των ελληνικών τμημάτων προκαλύψεως στην ελληνοαλβανική μεθόριο. Από την επίδοση έως την επίθεση είχαν περάσει δυόμισι ώρες.
Η σχέση των δύο κρατών είχε ήδη επιβαρυνθεί από την κατάληψη της Αλβανίας το 1939 και την κλιμάκωση των ιταλικών απειλών. Ο τορπιλισμός της «Έλλης» στις 15 Αυγούστου 1940 αποτελεί κεντρικό προηγούμενο αυτής της πορείας.
Πώς διαβάζουμε την επέτειο
Η σύντομη χρονολογική ακολουθία δεν περιγράφει ολόκληρο τον πόλεμο. Δείχνει, όμως, γιατί μια προσεκτική ιστορική αφήγηση χρειάζεται ημερομηνίες, τόπους και σαφές περιεχόμενο των απαιτήσεων. Οι μετέπειτα επιχειρήσεις και η εμπειρία του πληθυσμού αποτελούν ξεχωριστά κεφάλαια.
Για μια διαφορετική, αρθρογραφική ανάγνωση υπάρχει η άποψη για το «Όχι» και τη συλλογική αντίσταση. Η ιστορική αναδρομή μπορεί να συνεχιστεί με την είσοδο της Ελλάδας στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο και, ως διαφορετικό κεφάλαιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με την απόφαση της Νυρεμβέργης.
Πηγή: Γενικό Επιτελείο Στρατού: Έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου. ΓΕΣ: Ιστορικό αφιέρωμα στην 28η Οκτωβρίου. Φωτογραφία: Matt Artz / Unsplash. Σύγχρονη πραγματική φωτογραφία αρχείου ελληνικής σημαίας στην Οία. Δεν αποτελεί ιστορικό τεκμήριο του 1940. Unsplash License. Προέλευση εικόνας · Όροι χρήσης.
