Το αποτέλεσμα δεν ήταν απλώς εναλλαγή κομμάτων. Σφράγισε την είσοδο κοινωνικών ομάδων που αισθάνονταν στο περιθώριο στο κέντρο της πολιτικής ζωής και άλλαξε για δεκαετίες τη γλώσσα με την οποία η χώρα συζητούσε για το κράτος, την κοινωνική πολιτική και την Ευρώπη.
Το αποτέλεσμα που δεν άφησε αμφιβολία
Το ΠΑΣΟΚ έλαβε 48,07% και 172 έδρες. Η Νέα Δημοκρατία περιορίστηκε στο 35,88% και στις 115 έδρες, ενώ το ΚΚΕ με 10,94% εξέλεξε 13 βουλευτές. Η συμμετοχή έφτασε το 78,61%, σε μια αναμέτρηση με ισχυρή πολιτική φόρτιση.
Την ίδια ημέρα πραγματοποιήθηκαν και οι πρώτες ελληνικές εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Ελλάδα είχε ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα μόλις τον Ιανουάριο του 1981, άρα η κάλπη συνέδεε για πρώτη φορά τόσο έντονα την εσωτερική αλλαγή με τη νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα.
Γιατί το σύνθημα «Αλλαγή» βρήκε ακροατήριο
Ο Ανδρέας Παπανδρέου μίλησε για εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία και κοινωνική απελευθέρωση. Η ρητορική του απευθύνθηκε σε εργαζομένους, αγρότες, νέους και πολίτες που ζητούσαν αναγνώριση μετά τις διαιρέσεις του Εμφυλίου και της δικτατορίας.
Η νίκη άνοιξε τον δρόμο για μεταρρυθμίσεις στο οικογενειακό δίκαιο, στο Εθνικό Σύστημα Υγείας και στην αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης. Η αποτίμηση της οκταετίας που ακολούθησε παραμένει αντικείμενο έντονης πολιτικής συζήτησης, όμως η τομή του 1981 δύσκολα αμφισβητείται.
Μία ειρηνική εναλλαγή που ωρίμασε τη Μεταπολίτευση
Η παράδοση της εξουσίας έγινε ομαλά, επτά χρόνια μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Μαζί με γεγονότα όπως η Απελευθέρωση της Αθήνας και η ίδρυση της Νέας Δημοκρατίας το 1974, η 18η Οκτωβρίου 1981 αποτελεί βασικό σταθμό για να κατανοήσει κανείς τη σύγχρονη πολιτική ιστορία της χώρας.
Σαράντα πέντε χρόνια αργότερα, η φωτογραφία της γεμάτης πλατείας και ο ήχος του συνθήματος παραμένουν μέρος της συλλογικής μνήμης. Ήταν η νύχτα που ένα κόμμα από το 13,58% του 1974 πέρασε στην αυτοδύναμη διακυβέρνηση.
Πώς διαβάζεται σήμερα εκείνη η κάλπη
Η σύγκριση με τις σημερινές εκλογές χρειάζεται προσοχή: τα ποσοστά αποτυπώνουν διαφορετικές κοινωνικές συνθήκες και διαφορετικό κομματικό σύστημα. Η αυτοδυναμία του 1981 προέκυψε από τον συνδυασμό εκλογικής επιρροής και εκλογικού νόμου, όχι μόνο από την πρωτιά. Για την ιστορική διαδρομή από την ίδρυση ενός κόμματος έως τη διακυβέρνηση, έχει ενδιαφέρον και η αναδρομή στα 52 χρόνια της Νέας Δημοκρατίας.
Πηγές: Βουλή των Ελλήνων – εκλογικά αποτελέσματα και κοινοβουλευτική ιστορία · Ίδρυμα Ανδρέα Παπανδρέου – ιστορικό ΠΑΣΟΚ
Φωτογραφία: Jebulon / Wikimedia Commons, CC0.
