12 Οκτωβρίου 1944: Η μέρα που η Αθήνα ξύπνησε ελεύθερη – Το πρωινό που κατέβηκε η σβάστικα από την Ακρόπολη
Μετά από 1.264 ημέρες Κατοχής, η Αθήνα ξέσπασε στους δρόμους. Η αποχώρηση των Γερμανών, η Ακρόπολη και οι ώρες που σημάδεψαν μια ολόκληρη πόλη.
Το πρωινό της 12ης Οκτωβρίου 1944 η Αθήνα ξυπνούσε διαφορετική. Ύστερα από 1.264 ημέρες γερμανικής Κατοχής, οι τελευταίες γερμανικές μονάδες άρχιζαν να εγκαταλείπουν την πρωτεύουσα και η πόλη ετοιμαζόταν να ζήσει μία από τις πιο έντονες στιγμές της νεότερης ιστορίας της.
Δεν υπήρχε επίσημο πρόγραμμα γιορτής. Δεν χρειάστηκε. Μόλις έγινε γνωστό ότι οι Γερμανοί αποχωρούν, οι Αθηναίοι άρχισαν να ξεχύνονται στους δρόμους. Σημαίες εμφανίστηκαν σε μπαλκόνια, καμπάνες χτύπησαν και το κέντρο της πόλης γέμισε από ένα πλήθος που περίμενε αυτή τη στιγμή για περισσότερο από τρία χρόνια.
Η τελευταία γερμανική τελετή στο Σύνταγμα
Νωρίς το πρωί, ενώ γερμανικές φάλαγγες είχαν ήδη αρχίσει να εγκαταλείπουν την Αθήνα, η γερμανική διοίκηση πραγματοποίησε μια τελευταία συμβολική πράξη στο κέντρο της πόλης.
Γερμανικό άγημα κατέθεσε στεφάνι στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη. Λίγο αργότερα, όταν οι στρατιώτες απομακρύνθηκαν, το πλήθος που είχε αρχίσει να συγκεντρώνεται στην πλατεία ξέσπασε. Το στεφάνι ποδοπατήθηκε και η συγκίνηση μετατράπηκε σε πανηγυρισμό.
Η στιγμή στην Ακρόπολη
Το πιο ισχυρό σύμβολο της ημέρας ήταν η Ακρόπολη. Το πρωί της 12ης Οκτωβρίου η γερμανική φρουρά υπέστειλε τη ναζιστική σημαία από τον Ιερό Βράχο.
Το σύμβολο της Κατοχής, που είχε υψωθεί πάνω από την Αθήνα από το 1941, έπαψε να κυματίζει. Για τους κατοίκους της πόλης, η εικόνα αυτή σήμαινε κάτι πολύ περισσότερο από μια στρατιωτική αποχώρηση: σήμαινε ότι η πρωτεύουσα ήταν ξανά ελεύθερη.
Η Αθήνα πλημμύρισε κόσμο
Η είδηση διαδόθηκε γρήγορα από συνοικία σε συνοικία. Κάτοικοι από την Κυψέλη, το Παγκράτι, τον Βύρωνα, την Καισαριανή, τα Πετράλωνα και άλλες περιοχές κατευθύνθηκαν προς το κέντρο.
Οι δρόμοι γέμισαν ελληνικές σημαίες και αυτοσχέδια πανό. Άνθρωποι ανέβαιναν σε τραμ, αυτοκίνητα και παράθυρα. Για μια πόλη που είχε ζήσει πείνα, εκτελέσεις, μπλόκα, συλλήψεις και καθημερινό φόβο, η 12η Οκτωβρίου ήταν ένα ξέσπασμα που δύσκολα μπορούσε να συγκρατηθεί.
Τι άφηνε πίσω της η Κατοχή
Η απελευθέρωση δεν έσβησε όσα είχαν προηγηθεί. Η Αθήνα έβγαινε από την Κατοχή βαθιά τραυματισμένη.
Ο λιμός των πρώτων κατοχικών χρόνων είχε κοστίσει χιλιάδες ζωές. Οι μαζικές εκτελέσεις, οι φυλακίσεις, τα βασανιστήρια και οι επιχειρήσεις αντιποίνων είχαν αφήσει πίσω τους οικογένειες διαλυμένες και ολόκληρες γειτονιές σημαδεμένες.
Παράλληλα, η οικονομία ήταν εξαντλημένη και η καθημερινότητα των κατοίκων είχε αλλάξει δραματικά. Η ελευθερία επέστρεφε, αλλά η χώρα είχε μπροστά της μια εξαιρετικά δύσκολη επόμενη μέρα.
Η μάχη για να σωθεί το ηλεκτρικό εργοστάσιο
Η αποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων δεν ήταν παντού αναίμακτη. Στον Πειραιά και την ευρύτερη περιοχή, ομάδες των αποχωρούντων Γερμανών επιχείρησαν να καταστρέψουν κρίσιμες υποδομές.
Ιδιαίτερη σημασία είχε η σύγκρουση για το εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος στο Κερατσίνι, όπου Έλληνες εργαζόμενοι και δυνάμεις του ΕΛΑΣ προσπάθησαν να εμποδίσουν την καταστροφή του. Η διάσωση της εγκατάστασης ήταν κρίσιμη για τη λειτουργία της Αθήνας και του Πειραιά τις επόμενες ημέρες.
Η κυβέρνηση επέστρεψε έξι ημέρες αργότερα
Η 12η Οκτωβρίου ήταν η ημέρα της απελευθέρωσης της Αθήνας, αλλά η επίσημη επιστροφή της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας έγινε λίγες ημέρες αργότερα.
Στις 18 Οκτωβρίου 1944 ο Γεώργιος Παπανδρέου και μέλη της κυβέρνησης έφτασαν στην πρωτεύουσα μαζί με βρετανικές δυνάμεις. Ακολούθησαν νέοι πανηγυρισμοί και η επίσημη έπαρση της ελληνικής σημαίας στην Ακρόπολη.
Η χώρα, όμως, έμπαινε ήδη σε μια νέα, εξαιρετικά ταραγμένη περίοδο. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, οι πολιτικές και στρατιωτικές εντάσεις που είχαν συσσωρευτεί μέσα στην Κατοχή θα οδηγούσαν στα Δεκεμβριανά.
Γιατί η 12η Οκτωβρίου δεν είναι τόσο γνωστή όσο η 28η
Σε αντίθεση με πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η Ελλάδα τιμά ως μεγάλη εθνική επέτειο την έναρξη της πολεμικής σύγκρουσης, την 28η Οκτωβρίου 1940, και όχι την ημέρα απελευθέρωσης της πρωτεύουσας.
Έτσι, η 12η Οκτωβρίου πέρασε για δεκαετίες πιο αθόρυβα στη δημόσια μνήμη, παρότι για την Αθήνα αποτελεί μια από τις σημαντικότερες ημερομηνίες του 20ού αιώνα.
Η σημαία της Απελευθέρωσης
Μετά τον πόλεμο, η μνήμη εκείνης της ημέρας συνδέθηκε και με τη λεγόμενη «Σημαία της Απελευθέρωσης των Αθηνών», μια μεγάλη μεταξωτή σημαία που είχε υφανθεί την περίοδο της Κατοχής.
Η ελληνική σημαία και η Ακρόπολη έγιναν έτσι τα ισχυρότερα σύμβολα της επιστροφής της ελευθερίας στην πόλη.
Μια πόλη που πανηγύριζε χωρίς να ξέρει τι θα ακολουθούσε
Οι εικόνες της 12ης Οκτωβρίου 1944 έχουν κάτι σχεδόν παράδοξο όταν τις κοιτάζει κανείς σήμερα. Δείχνουν ανθρώπους να αγκαλιάζονται, να γελούν, να φωνάζουν και να κρατούν σημαίες. Για λίγες ώρες, η Αθήνα έμοιαζε να έχει αφήσει πίσω της όλο το σκοτάδι.
Οι περισσότεροι δεν μπορούσαν να γνωρίζουν πόσο δύσκολοι θα ήταν οι επόμενοι μήνες. Εκείνη τη μέρα όμως αυτό δεν είχε σημασία.
Η Αθήνα ήταν ελεύθερη.
Στη ζώνη ΙΣΤΟΡΙΑ του FullPress365 μπορείς να διαβάσεις επίσης το αφιέρωμα «Σμύρνη 1922: Η φωτιά, η φυγή και ο ξεριζωμός», μια ακόμη στιγμή που άλλαξε βαθιά τη σύγχρονη Ελλάδα.