Ο Οκτώβριος του 1912 εξελισσόταν με ταχύτητα που δύσκολα μπορούσε να προβλεφθεί λίγες ημέρες νωρίτερα. Μετά την αποφασιστική ελληνική νίκη στο Σαραντάπορο, η Οθωμανική άμυνα στη δυτική Μακεδονία είχε αρχίσει να υποχωρεί και ο Ελληνικός Στρατός προέλαυνε προς βορρά και ανατολάς.
Η απελευθέρωση της Βέροιας και της Κατερίνης στις 16 Οκτωβρίου 1912 αποτέλεσε κρίσιμο βήμα. Δεν είχε μόνο τοπική σημασία. Έφερνε τις ελληνικές δυνάμεις ακόμη πιο κοντά στη μεγάλη στρατηγική αναμέτρηση που θα ακολουθούσε στα Γιαννιτσά και, τελικά, στη Θεσσαλονίκη.
16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912
Βέροια: απελευθέρωση και είσοδος του Ελληνικού Στρατού
Κατερίνη: απελευθέρωση την ίδια ημέρα
Η προέλαση συνεχίζεται προς τα Γιαννιτσά
Δέκα ημέρες αργότερα παραδίδεται η Θεσσαλονίκη
Μετά το Σαραντάπορο, όλα άλλαξαν
Η μάχη του Σαρανταπόρου στις 9 και 10 Οκτωβρίου είχε καθοριστική σημασία. Η διάσπαση των οθωμανικών θέσεων έδωσε στις ελληνικές δυνάμεις τη δυνατότητα να κινηθούν ταχύτερα προς το εσωτερικό της Μακεδονίας.
Ακολούθησαν τα Σέρβια και η Κοζάνη. Από εκεί και πέρα, όμως, υπήρχε μια μεγάλη στρατηγική επιλογή: η κατεύθυνση προς το Μοναστήρι ή η στροφή προς τη Θεσσαλονίκη.
Η πολιτική ηγεσία στην Αθήνα θεωρούσε τη Θεσσαλονίκη απολύτως κρίσιμη. Η πόλη αποτελούσε το μεγάλο λιμάνι της Μακεδονίας, οικονομικό κέντρο και στόχο όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και άλλων βαλκανικών στρατών που κινούνταν στην περιοχή.
Βέροια: Το πρωινό που τελείωσε μια εποχή
Το πρωί της Τρίτης 16 Οκτωβρίου 1912 τα ελληνικά τμήματα άρχισαν να εισέρχονται στη Βέροια.
Την προηγούμενη ημέρα είχαν σημειωθεί αψιμαχίες στις περιοχές της Καστανιάς, του Ξηρολιβάδου και του Τριποτάμου, όμως η οθωμανική αντίσταση δεν μπορούσε πλέον να ανακόψει την ελληνική προέλαση.
Οι κινήσεις των ελληνικών μεραρχιών γύρω από την πόλη ήταν συντονισμένες. Τμήματα είχαν ήδη φτάσει στις παρυφές, ενώ ημιλαρχίες εξασφάλιζαν κρίσιμα σημεία, όπως τον σιδηροδρομικό σταθμό.
Το μεσημέρι ακολούθησε η επίσημη υποδοχή του διαδόχου Κωνσταντίνου και το απόγευμα τελέστηκε δοξολογία. Για τη Βέροια, η 16η Οκτωβρίου σήμαινε την έξοδο από μια οθωμανική περίοδο αιώνων και την είσοδο σε μια εντελώς νέα εποχή.
Η Βέροια στις 16 Οκτωβρίου
Το Γενικό Επιτελείο Στρατού και μεταγενέστερες ιστορικές καταγραφές τοποθετούν την απελευθέρωση της πόλης στις 16 Οκτωβρίου 1912. Η ημέρα συνδέεται άμεσα με τη νικηφόρα συνέχεια της εκστρατείας προς την κεντρική Μακεδονία.
Κατερίνη: Οι ελληνικές σημαίες στους δρόμους
Την ίδια ημέρα, λίγες δεκάδες χιλιόμετρα νοτιότερα, η Κατερίνη ζούσε τη δική της ιστορική στιγμή.
Ο Ελληνικός Στρατός εισήλθε στην πόλη το πρωί της 16ης Οκτωβρίου. Οι τοπικές ιστορικές καταγραφές περιγράφουν κατοίκους στους δρόμους και στα μπαλκόνια, ενώ αντιπροσωπεία της πόλης με επικεφαλής τον Επίσκοπο Κίτρους Παρθένιο Βαρδάκα υποδέχθηκε τα ελληνικά τμήματα.
Η ημερομηνία παραμένει μέχρι σήμερα τοπική επέτειος για την Κατερίνη και καταγράφεται επίσημα από τον Δήμο ως ημέρα απελευθέρωσης της πόλης.
Η σημασία της Κατερίνης δεν ήταν μόνο συμβολική. Η θέση της στους πρόποδες του Ολύμπου και κοντά στους βασικούς άξονες της Μακεδονίας την καθιστούσε πολύτιμο σημείο για τις επόμενες κινήσεις των ελληνικών δυνάμεων.
Δύο πόλεις την ίδια ημέρα – ένας δρόμος προς τη Θεσσαλονίκη
Η απελευθέρωση της Βέροιας και της Κατερίνης την ίδια ημερομηνία δεν ήταν δύο αποκομμένα επεισόδια.
Ήταν κομμάτια της ίδιας στρατηγικής κίνησης: της ταχύτατης ελληνικής προέλασης προς την καρδιά της Μακεδονίας.
Το Γενικό Επιτελείο Στρατού αναφέρει ξεκάθαρα ότι στις 16 Οκτωβρίου ο Ελληνικός Στρατός απελευθέρωσε και τις δύο πόλεις. Τρεις ημέρες αργότερα θα άρχιζε η μάχη των Γιαννιτσών, η τελευταία μεγάλη στρατιωτική δοκιμασία πριν από τη Θεσσαλονίκη.
| Ημερομηνία | Γεγονός |
|---|---|
| 9–10 Οκτωβρίου | Μάχη Σαρανταπόρου |
| 11 Οκτωβρίου | Απελευθέρωση Κοζάνης |
| 16 Οκτωβρίου | Απελευθέρωση Βέροιας και Κατερίνης |
| 17–18 Οκτωβρίου | Νάουσα, Έδεσσα και νέες θέσεις περνούν στον ελληνικό έλεγχο |
| 19–20 Οκτωβρίου | Μάχη Γιαννιτσών |
| 26 Οκτωβρίου | Παράδοση της Θεσσαλονίκης στον Ελληνικό Στρατό |
Τα Γιαννιτσά: Η μάχη που έκρινε τον δρόμο
Η Βέροια και η Κατερίνη είχαν απελευθερωθεί. Το επόμενο μεγάλο εμπόδιο ήταν μπροστά.
Στα Γιαννιτσά, στις 19 και 20 Οκτωβρίου, οι οθωμανικές δυνάμεις επιχείρησαν να ανακόψουν την πορεία προς τη Θεσσαλονίκη. Η ελληνική νίκη εκεί ήταν αποφασιστική. Μετά τα Γιαννιτσά, η πορεία προς τη μεγάλη πόλη ήταν πλέον ζήτημα ημερών.
Η διάβαση του Αξιού, οι ταχύτατες κινήσεις των ελληνικών μονάδων και η πίεση των εξελίξεων οδήγησαν τελικά τον Χασάν Ταχσίν Πασά στη συνθηκολόγηση.
Στις 26 Οκτωβρίου 1912, ημέρα του Αγίου Δημητρίου, η Θεσσαλονίκη παραδόθηκε στον Ελληνικό Στρατό.
Γιατί η 16η Οκτωβρίου έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο θυμόμαστε
Οι μεγάλες ιστορικές ημερομηνίες συχνά επισκιάζουν όσα προηγήθηκαν. Η 26η Οκτωβρίου είναι δικαίως χαραγμένη στη συλλογική μνήμη για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.
Όμως χωρίς τις νίκες και τις ταχύτατες κινήσεις των προηγούμενων ημερών, η κατάληξη θα μπορούσε να ήταν διαφορετική.
Η 16η Οκτωβρίου έδωσε στον Ελληνικό Στρατό έλεγχο σε δύο κρίσιμες πόλεις της Μακεδονίας, σταθεροποίησε τη γραμμή της προέλασης και έφερε τις μονάδες του ένα βήμα πιο κοντά στο μεγάλο στρατηγικό στόχο.
Περισσότερα ελληνικά ιστορικά αφιερώματα βρίσκονται στην Ιστορία του FullPress365, μαζί με τα αφιερώματα για την 28η Οκτωβρίου και τη Σμύρνη του 1922.
ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ – ΔΥΟ ΠΟΛΕΙΣ – ΕΝΑΣ ΣΤΟΧΟΣ
16 Οκτωβρίου 1912: Βέροια και Κατερίνη ελεύθερες.
19–20 Οκτωβρίου: Γιαννιτσά.
26 Οκτωβρίου: Θεσσαλονίκη.
Μέσα σε δέκα ημέρες, ο χάρτης της Μακεδονίας άλλαζε με καταιγιστικό ρυθμό.
Η 16η Οκτωβρίου 1912 δεν ήταν απλώς η ημέρα που απελευθερώθηκαν δύο ελληνικές πόλεις. Ήταν μία από τις ημέρες που έφεραν τη Θεσσαλονίκη πιο κοντά στην Ελλάδα.
