22 Σεπτεμβρίου 1971: Η κηδεία του Σεφέρη που έγινε διαδήλωση

 Στις 22 Σεπτεμβρίου 1971 η Αθήνα δεν αποχαιρέτησε μόνο έναν ποιητή. Η κηδεία του Γιώργου Σεφέρη μετατράπηκε σε μία από τις πιο ηχηρές δημόσιες εκδηλώσεις αντίστασης απέναντι στη δικτατορία, με χιλιάδες ανθρώπους να ακολουθούν τη νεκρώσιμη πομπή προς το Α΄ Νεκροταφείο και τη φωνή του πλήθους να σπάει τη σιωπή της εποχής.

Ο Σεφέρης είχε πεθάνει δύο ημέρες νωρίτερα, στις 20 Σεπτεμβρίου 1971. Ήταν ήδη ο πρώτος Έλληνας που είχε τιμηθεί με το Νόμπελ Λογοτεχνίας και, μετά τη δημόσια δήλωσή του εναντίον της Χούντας το 1969, είχε αποκτήσει και έναν ιδιαίτερο συμβολισμό για όσους αντιστέκονταν στο καθεστώς.

22 Σεπτεμβρίου 1971: Η Αθήνα βγαίνει στον δρόμο

Η εξόδιος ακολουθία έγινε στον ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, γνωστό ως Σώτειρα του Κοτάκη, στην Πλάκα. Από εκεί ξεκίνησε η πομπή προς το Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.

Στους δρόμους συγκεντρώθηκαν χιλιάδες άνθρωποι. Δεν επρόκειτο μόνο για ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών, αλλά και για νέους, φοιτητές και απλούς πολίτες που θέλησαν να αποχαιρετήσουν τον ποιητή.

Καθώς η πομπή προχωρούσε στο κέντρο της Αθήνας, η κηδεία άρχισε να αποκτά ξεκάθαρα πολιτικό χαρακτήρα.

Η «Άρνηση» γίνεται τραγούδι διαμαρτυρίας

Το Αρχείο της ΕΡΤ καταγράφει ότι, όταν η πομπή έφτασε προς την Πύλη του Αδριανού, η κυκλοφορία διακόπηκε και το πλήθος άρχισε να τραγουδά το μελοποιημένο από τον Μίκη Θεοδωράκη ποίημα του Σεφέρη «Άρνηση».

Το «Στο περιγιάλι το κρυφό» είχε ήδη ξεπεράσει τα όρια ενός λογοτεχνικού έργου. Εκείνη την ημέρα, μέσα στη δικτατορία, μετατράπηκε σε κοινή φωνή χιλιάδων ανθρώπων.

Η στιγμή έμεινε στην ιστορία ακριβώς επειδή δεν είχε οργανωθεί ως πολιτική συγκέντρωση. Η μαζική παρουσία του κόσμου και η αυθόρμητη μετατροπή της πομπής σε διαμαρτυρία της έδωσαν τη δύναμή της.

Η δημόσια δήλωση του Σεφέρη κατά της Χούντας

Η πολιτική σημασία της κηδείας δεν μπορεί να γίνει κατανοητή χωρίς όσα είχαν προηγηθεί δύο χρόνια νωρίτερα.

Στις 28 Μαρτίου 1969 ο Σεφέρης έσπασε δημόσια τη σιωπή του για το στρατιωτικό καθεστώς. Η δήλωσή του μεταδόθηκε από το BBC και άλλους διεθνείς ραδιοφωνικούς σταθμούς και αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες δημόσιες παρεμβάσεις Έλληνα πνευματικού ανθρώπου εναντίον της δικτατορίας.

Ο νομπελίστας ποιητής προειδοποιούσε ότι η συνέχιση της καταπίεσης οδηγούσε τη χώρα σε αδιέξοδο και ζητούσε τον τερματισμό της «ανωμαλίας».

Γιατί η παρέμβασή του είχε τόσο μεγάλο βάρος

Ο Σεφέρης δεν ήταν μόνο ένας κορυφαίος ποιητής. Είχε υπηρετήσει για δεκαετίες στο ελληνικό διπλωματικό σώμα και είχε διατελέσει πρέσβης της Ελλάδας στο Λονδίνο.

Το 1963 είχε τιμηθεί με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο πρώτος Έλληνας λογοτέχνης που κέρδισε τη συγκεκριμένη διάκριση. Η διεθνής αναγνώρισή του έκανε τη δημόσια καταδίκη της δικτατορίας ακόμη πιο ηχηρή.

Το FullPress365 επιστρέφει συστηματικά στις ημερομηνίες που άφησαν βαθύ αποτύπωμα. Δείτε επίσης το αφιέρωμα 22 Σεπτεμβρίου 1980: Η μέρα που άρχισε ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ.

Η κηδεία που το καθεστώς δεν μπορούσε να ελέγξει

Η παρουσία τόσο μεγάλου πλήθους δημιούργησε μια κατάσταση που οι μηχανισμοί της δικτατορίας δυσκολεύονταν να ελέγξουν χωρίς να προκαλέσουν ακόμη μεγαλύτερη ένταση.

Οι δρόμοι γέμισαν από ανθρώπους και η φωνή τους απέκτησε έναν χαρακτήρα πολύ μεγαλύτερο από τον αποχαιρετισμό ενός σπουδαίου δημιουργού. Η ημέρα πέρασε στη συλλογική μνήμη ως μια δημόσια ρωγμή μέσα στο ασφυκτικό πολιτικό κλίμα της περιόδου 1967–1974.

Ο ποιητής της Μικράς Ασίας

Ο Γιώργος Σεφέρης γεννήθηκε το 1900 στη Σμύρνη και η εμπειρία της Μικρασιατικής Καταστροφής σημάδεψε βαθιά τη ζωή και το έργο του.

Η απώλεια της πατρίδας, η μνήμη, η προσφυγιά και η σχέση του ελληνισμού με τον χρόνο και τον τόπο επανέρχονται διαρκώς στην ποίησή του.

Στο ίδιο ιστορικό νήμα μπορείτε να διαβάσετε το αφιέρωμα του FullPress365 «Σμύρνη 1922: Η φωτιά, η φυγή και ο ξεριζωμός».

Από τη «Στροφή» στο Νόμπελ

Ο Σεφέρης εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα το 1931 με τη συλλογή «Στροφή». Ακολούθησαν έργα που τον καθιέρωσαν ως μία από τις σημαντικότερες μορφές της Γενιάς του ’30 και της νεοελληνικής ποίησης.

Το 1963 η Σουηδική Ακαδημία τού απένειμε το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η βράβευση ενίσχυσε τη διεθνή παρουσία της νεοελληνικής λογοτεχνίας και έδωσε στο έργο του ακόμη μεγαλύτερη ακτινοβολία.

Γιατί η 22η Σεπτεμβρίου 1971 έμεινε στην Ιστορία

Η σημασία της ημέρας δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό των ανθρώπων που βγήκαν στους δρόμους. Βρίσκεται στο ότι, σε μια εποχή λογοκρισίας και φόβου, μια κηδεία έδωσε τη δυνατότητα σε χιλιάδες πολίτες να εκφράσουν δημόσια κάτι που δύσκολα μπορούσαν να πουν αλλιώς.

Ο θάνατος του Σεφέρη έγινε αφορμή για μια συλλογική πράξη μνήμης και ταυτόχρονα αντίστασης. Η φωνή του ποιητή, που είχε ακουστεί δημόσια εναντίον της δικτατορίας το 1969, ενώθηκε δύο χρόνια αργότερα με τη φωνή του πλήθους.

Στην ενότητα ΙΣΤΟΡΙΑ του FullPress365 συγκεντρώνουμε γεγονότα και πρόσωπα που άφησαν διαρκές αποτύπωμα. Ανάμεσά τους και η 18η Σεπτεμβρίου 1924, όταν η ΑΕΚ αναγνωρίστηκε επίσημα.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε πέθανε ο Γιώργος Σεφέρης;

Πέθανε στην Αθήνα στις 20 Σεπτεμβρίου 1971, σε ηλικία 71 ετών.

Πότε έγινε η κηδεία του;

Η κηδεία έγινε στις 22 Σεπτεμβρίου 1971 στην Αθήνα και η πομπή κατευθύνθηκε προς το Α΄ Νεκροταφείο.

Γιατί η κηδεία του θεωρείται ιστορική;

Επειδή η μαζική συμμετοχή πολιτών και τα τραγούδια και συνθήματα του πλήθους τη μετέτρεψαν σε μεγάλη δημόσια εκδήλωση κατά της δικτατορίας.

Πότε είχε μιλήσει ο Σεφέρης εναντίον της Χούντας;

Η δημόσια δήλωσή του εναντίον του καθεστώτος μεταδόθηκε στις 28 Μαρτίου 1969 από το BBC και άλλους διεθνείς ραδιοφωνικούς σταθμούς.

Πότε πήρε το Νόμπελ Λογοτεχνίας;

Το 1963, αποτελώντας τον πρώτο Έλληνα λογοτέχνη που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας.

---

Πηγές:
Αρχείο ΕΡΤ – Γιώργος Σεφέρης, 20 Σεπτεμβρίου 1971
ΕΡΤnews – Τα πολιτικά κείμενα του Γιώργου Σεφέρη
Πρώτο Θέμα – 22 Σεπτεμβρίου 1971: Όταν η Αθήνα αποχαιρέτησε τον Γιώργο Σεφέρη
American School of Classical Studies at Athens – George Seferis Papers
SearchCulture.gr – Γιώργος Σεφέρης, Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Δήμου Ρόδου (CC0)