22 Σεπτεμβρίου 1980: Η μέρα που άρχισε ο πόλεμος Ιράν

Ιρανοί στρατιώτες στη μάχη του Χοραμσάρ κατά τον πόλεμο Ιράν Ιράκ

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1980 άρχισε ένας πόλεμος που πολλοί πίστευαν ότι θα τελείωνε γρήγορα. Κράτησε σχεδόν οκτώ χρόνια. Το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν εξαπέλυσε αεροπορικές επιδρομές και χερσαία εισβολή κατά του Ιράν, ανοίγοντας μία από τις πιο αιματηρές και καταστροφικές συγκρούσεις της σύγχρονης Μέσης Ανατολής.

Ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ δεν άλλαξε μόνο τις δύο χώρες. Επηρέασε την ασφάλεια ολόκληρου του Περσικού Κόλπου, τις πετρελαϊκές μεταφορές, τις ισορροπίες μεταξύ των περιφερειακών δυνάμεων και τη σχέση της Δύσης με τη Μέση Ανατολή. Όταν τα όπλα σίγησαν το 1988, τα σύνορα είχαν αλλάξει ελάχιστα. Το ανθρώπινο και οικονομικό κόστος, όμως, ήταν τεράστιο.

22 Σεπτεμβρίου 1980: Η εισβολή αρχίζει

Τα ξημερώματα της 22ας Σεπτεμβρίου, ιρακινές δυνάμεις εξαπέλυσαν αεροπορικές επιθέσεις εναντίον ιρανικών στόχων και ακολούθησε χερσαία εισβολή κατά μήκος των συνόρων. Το ιδιαίτερο βάρος της επίθεσης έπεσε στη νοτιοδυτική επαρχία Χουζεστάν, μια περιοχή μεγάλης στρατηγικής και πετρελαϊκής σημασίας.

Ιστορικά έγγραφα του αμερικανικού State Department καταγράφουν την 22η Σεπτεμβρίου 1980 ως την ημέρα κατά την οποία το Ιράκ εισέβαλε στο Ιράν και άρχισε ο πόλεμος.

Η Βαγδάτη υπολόγιζε ότι το Ιράν ήταν ευάλωτο. Μόλις έναν χρόνο νωρίτερα, η Ιρανική Επανάσταση είχε ανατρέψει τον Σάχη και είχε εγκαθιδρύσει το νέο ισλαμικό καθεστώς του Αγιατολάχ Χομεϊνί. Ο στρατός είχε περάσει περίοδο αναταραχής και εκκαθαρίσεων και ο Σαντάμ Χουσεΐν πίστευε ότι μπορούσε να εκμεταλλευτεί τη στιγμή.

Γιατί συγκρούστηκαν Ιράν και Ιράκ

Η έκρηξη του πολέμου δεν είχε μία μόνο αιτία. Πίσω της βρίσκονταν παλιές εδαφικές διαφορές, η αντιπαράθεση για τον έλεγχο της πλωτής οδού Σατ αλ-Αράμπ, η νέα επαναστατική πραγματικότητα στο Ιράν και ο φόβος της ιρακινής ηγεσίας ότι η ιρανική επανάσταση θα μπορούσε να επηρεάσει τη σιιτική πλειοψηφία του Ιράκ.

Το 1975 οι δύο χώρες είχαν υπογράψει τη Συμφωνία του Αλγερίου για τις συνοριακές τους διαφορές. Το 1980, όμως, ο Σαντάμ Χουσεΐν επιδίωξε να ανατρέψει αυτή την ισορροπία και να ενισχύσει τη θέση του Ιράκ στην περιοχή.

Η γρήγορη νίκη που δεν ήρθε ποτέ

Οι πρώτες εβδομάδες έδωσαν στο Ιράκ ορισμένα εδαφικά κέρδη. Η αντίσταση του Ιράν, όμως, αποδείχθηκε πολύ ισχυρότερη από όσο είχε υπολογίσει η Βαγδάτη.

Η μάχη του Χοραμσάρ έγινε ένα από τα σύμβολα των πρώτων μηνών. Η πόλη καταλήφθηκε από τις ιρακινές δυνάμεις ύστερα από σκληρές μάχες, αλλά το 1982 ανακαταλήφθηκε από τους Ιρανούς. Μέχρι τότε, μεγάλο μέρος των αρχικών ιρακινών κερδών είχε χαθεί.

Από εκείνο το σημείο και μετά, ο πόλεμος μετατράπηκε σε μακρόχρονη σύγκρουση φθοράς. Χαρακώματα, μαζικές επιθέσεις πεζικού, πυροβολικό και αεροπορικοί βομβαρδισμοί δημιούργησαν ένα μέτωπο που σε πολλά σημεία θύμιζε πολέμους μιας προηγούμενης εποχής.

Ο πόλεμος των πόλεων και ο φόβος των αμάχων

Η σύγκρουση δεν περιορίστηκε στα σύνορα. Καθώς ο πόλεμος παρατεινόταν, οι δύο πλευρές εξαπέλυαν επιθέσεις σε πόλεις και οικονομικούς στόχους. Πύραυλοι και βομβαρδισμοί έφεραν τον πόλεμο βαθιά στην καθημερινότητα των αμάχων.

Εκατομμύρια άνθρωποι έζησαν για χρόνια με επιστρατεύσεις, απώλειες, καταστροφές και οικονομικές στερήσεις. Οι εκτιμήσεις για τα συνολικά θύματα διαφέρουν σημαντικά ανά πηγή. Το HISTORY αναφέρει ότι περισσότεροι από μισό εκατομμύριο στρατιώτες και άμαχοι έχασαν τη ζωή τους, ενώ άλλες ιστορικές αποτιμήσεις δίνουν διαφορετικά μεγέθη.

Τα χημικά όπλα: μία από τις σκοτεινότερες σελίδες

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το Ιράκ χρησιμοποίησε χημικά όπλα. Ο Οργανισμός για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (OPCW) αναφέρει ότι έρευνα του ΟΗΕ τον Μάρτιο του 1984 επιβεβαίωσε χρήση χημικών όπλων από το Ιράκ σε μεγάλη κλίμακα, μεταξύ άλλων αερίου μουστάρδας και νευροτοξικών παραγόντων.

Οι επιθέσεις άφησαν χιλιάδες ανθρώπους με μακροχρόνιες βλάβες. Το 1987 η ιρανική πόλη Σαρντάστ επλήγη με χημικά όπλα. Τον Μάρτιο του 1988 ακολούθησε η επίθεση στη Χαλάμπτζα του Ιράκ, όπου χιλιάδες Κούρδοι άμαχοι σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν.

Η χρήση χημικών όπλων στον πόλεμο Ιράν–Ιράκ παραμένει μία από τις πιο βαριές κληρονομιές της σύγκρουσης και συνέβαλε στη διεθνή ώθηση που οδήγησε αργότερα στη Σύμβαση για τα Χημικά Όπλα.

Ο «πόλεμος των τάνκερ» και το πετρέλαιο

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, ο πόλεμος επεκτάθηκε όλο και περισσότερο στον Περσικό Κόλπο. Εμπορικά πλοία και δεξαμενόπλοια βρέθηκαν στο στόχαστρο, καθώς κάθε πλευρά προσπαθούσε να πλήξει τα έσοδα και τις πετρελαϊκές εξαγωγές της άλλης.

Η λεγόμενη «Tanker War» αύξησε τον κίνδυνο για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και μετέτρεψε τα Στενά του Ορμούζ και τον Περσικό Κόλπο σε περιοχές τεράστιας διεθνούς στρατηγικής σημασίας.

Εκεί φαίνεται και γιατί ένας πόλεμος που ξεκίνησε ως σύγκρουση δύο γειτονικών κρατών απέκτησε πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις. Η παγκόσμια οικονομία εξαρτιόταν —και εξακολουθεί να εξαρτάται— σε σημαντικό βαθμό από την ασφαλή μεταφορά ενέργειας μέσω αυτής της περιοχής.

1987–1988: Ο δρόμος προς την κατάπαυση του πυρός

Στις 20 Ιουλίου 1987, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε ομόφωνα το Ψήφισμα 598. Ζητούσε άμεση κατάπαυση του πυρός, τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων και επιστροφή των δυνάμεων στα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα.

Η σύγκρουση, ωστόσο, συνεχίστηκε ακόμη έναν χρόνο. Τον Ιούλιο του 1988 το Ιράν αποδέχθηκε επίσημα το ψήφισμα και ακολούθησε η κατάπαυση του πυρός τον Αύγουστο.

Ύστερα από σχεδόν οκτώ χρόνια πολέμου, καμία από τις δύο χώρες δεν είχε πετύχει τη μεγάλη στρατηγική νίκη που είχε επιδιώξει.

Τι άφησε πίσω ο πόλεμος

Τομέας	Κληρονομιά
Ανθρώπινες απώλειες	Εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί και πολύ περισσότεροι τραυματίες και εκτοπισμένοι
Οικονομία	Τεράστιες πολεμικές δαπάνες και καταστροφές υποδομών
Χημικά όπλα	Μαζική χρήση από το Ιράκ και επιπτώσεις που διαρκούν δεκαετίες
Περσικός Κόλπος	Μεγαλύτερη διεθνής στρατιωτική και γεωπολιτική εμπλοκή
Σύνορα	Παρά τον οκταετή πόλεμο, δεν προέκυψε θεμελιώδης εδαφική ανατροπή

Γιατί η 22η Σεπτεμβρίου 1980 έχει ακόμη σημασία

Η ημερομηνία δεν σηματοδοτεί απλώς την αρχή ενός παλιού πολέμου. Δείχνει πόσο γρήγορα μια εκτίμηση για «εύκολη νίκη» μπορεί να μετατραπεί σε πολυετή καταστροφή και πόσο εύκολα μια τοπική σύγκρουση μπορεί να επηρεάσει ενέργεια, ναυσιπλοΐα, διεθνείς συμμαχίες και ολόκληρες κοινωνίες.

Ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ άφησε πληγές που παρέμειναν ανοιχτές πολύ μετά το 1988. Διαμόρφωσε μια ολόκληρη γενιά και στις δύο χώρες και έγινε κομμάτι της πολιτικής μνήμης που εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο Ιράν, Ιράκ και γειτονικές χώρες βλέπουν την ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο.

Στη σειρά «Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΕΝ ΞΕΧΝΑ», το FullPress365 επιστρέφει στις στιγμές που άλλαξαν τον κόσμο. Διάβασε επίσης το αφιέρωμα «Σμύρνη 1922: Η φωτιά, η φυγή και ο ξεριζωμός», δες όλα τα ιστορικά αφιερώματα στην ενότητα ΙΣΤΟΡΙΑ και για τις σημερινές διεθνείς εξελίξεις την ενότητα ΚΟΣΜΟΣ.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε άρχισε ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ;

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1980, όταν το Ιράκ εξαπέλυσε αεροπορικές επιθέσεις και χερσαία εισβολή στο Ιράν.

Πόσο κράτησε;

Σχεδόν οκτώ χρόνια. Η κατάπαυση του πυρός τέθηκε σε εφαρμογή τον Αύγουστο του 1988.

Γιατί ξεκίνησε;

Συνδυάστηκαν συνοριακές διαφορές, η διαμάχη για τη Σατ αλ-Αράμπ, οι περιφερειακές φιλοδοξίες του Ιράκ και η πολιτική ανατροπή που είχε προκαλέσει η Ιρανική Επανάσταση του 1979.

Χρησιμοποιήθηκαν χημικά όπλα;

Ναι. Διεθνείς έρευνες επιβεβαίωσαν ότι το Ιράκ χρησιμοποίησε χημικά όπλα κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, προκαλώντας στρατιωτικές και άμαχες απώλειες.

Ποιος κέρδισε τον πόλεμο;

Η σύγκρουση έληξε χωρίς καθαρή στρατηγική νίκη για κάποια από τις δύο πλευρές. Τα σύνορα παρέμειναν ουσιαστικά κοντά στην προπολεμική τους κατάσταση.

Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

FullPress365 | Ειδήσεις, Ρεπορτάζ και Απόψεις

22 Σεπτεμβρίου 1980: Η μέρα που άρχισε ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ