Το Σούνιο είναι ένα από εκείνα τα τοπία που αναγνωρίζουμε πριν μάθουμε την ιστορία τους. Οι κίονες, ο βράχος και η θάλασσα σχηματίζουν μια εικόνα που μοιάζει αυτονόητη. Για τους ανθρώπους που ταξίδευαν με πλοία, όμως, το ακρωτήριο δεν ήταν απλώς όμορφο. Ήταν σημείο αναφοράς. Γι' αυτό οι ναυτικοί των βυζαντινών και των νεότερων χρόνων το αποκαλούσαν Καβοκολώνες.
Ένα ιερό πάνω στη διαδρομή των πλοίων
Ο ναός του Ποσειδώνα στέκεται στην κορυφή του βραχώδους ακρωτηρίου, περίπου 60 μέτρα πάνω από τη θάλασσα. Η αφιέρωση στον θεό της θάλασσας συνδέει τον χώρο με τη ναυτική ζωή των Αθηναίων. Το ιερό δεν αποτελούνταν μόνο από το κτίριο που κυριαρχεί σήμερα στις φωτογραφίες. Υπήρχαν περίβολος, είσοδος και στοές για τους επισκέπτες.
Σε χαμηλότερο επίπεδο αναπτύχθηκε και το ιερό της Αθηνάς Σουνιάδος. Η παρουσία των δύο θεοτήτων δείχνει ότι η σημασία του τόπου ήταν ευρύτερη από ένα μεμονωμένο μνημείο. Για να διαβάσουμε την ιστορία του, χρειάζεται να κοιτάξουμε και όσα δεν υψώνονται πια μπροστά μας.
Ο ναός που βλέπουμε δεν ήταν ο πρώτος
Στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. είχε ξεκινήσει η κατασκευή παλαιότερου ναού, που καταστράφηκε κατά την περσική εισβολή πριν ολοκληρωθεί. Ο μαρμάρινος δωρικός ναός που τον αντικατέστησε χτίστηκε στα μέσα του ίδιου αιώνα. Η αρχική περίστασή του είχε έξι κίονες στις στενές πλευρές και δεκατρείς στις μακριές.
Η γλυπτή διακόσμηση περιλάμβανε σκηνές Κενταυρομαχίας και Γιγαντομαχίας. Τμήματα της ζωφόρου εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Λαυρίου. Αυτή η σύνδεση θυμίζει ότι ένα μνημείο συνεχίζει την αφήγησή του και στο μουσείο: ο επισκέπτης βλέπει διαφορετικά την αρχιτεκτονική όταν γνωρίζει τι κάποτε τη συμπλήρωνε.
Το ακρωτήριο είχε και στρατηγική αξία
Το 412 π.Χ., στη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, οι Αθηναίοι ενίσχυσαν το φρούριο του Σουνίου. Η θέση επέτρεπε τον έλεγχο της εισόδου προς τον Σαρωνικό και τον νότιο Ευβοϊκό κόλπο και συνέβαλλε στην προστασία της νότιας Αττικής. Η θάλασσα εδώ δεν ήταν μόνο αντικείμενο λατρείας. Ήταν δρόμος μετακίνησης και ζήτημα ασφάλειας.
Ο μύθος και η αρχαιολογία λένε διαφορετικά πράγματα
Η παράδοση συνδέει τον βράχο με τον Αιγέα, που πίστεψε ότι ο Θησέας είχε χαθεί όταν είδε τα μαύρα πανιά του πλοίου του. Είναι μυθολογική αφήγηση, όχι αρχαιολογικά τεκμηριωμένο συμβάν. Στην «Οδύσσεια», το Σούνιο αναφέρεται ως ιερός τόπος όπου ο Μενέλαος έθαψε τον πηδαλιούχο Φρόντι.
Οι ιστορίες αυτές προσθέτουν ένα επίπεδο στην επίσκεψη, χωρίς να αντικαθιστούν τα ευρήματα. Αν οργανώσουμε μια βόλτα, αξίζει να δώσουμε χρόνο στις πινακίδες του χώρου και όχι μόνο στη φωτογραφία του ορίζοντα. Όπως και στη βόλτα στο Ναύπλιο, το τοπίο γίνεται πιο ενδιαφέρον όταν ξέρουμε τι κοιτάμε. Για ωράρια και εισιτήρια ελέγχουμε την επίσημη ενημέρωση πριν την επίσκεψη.
Πηγές: Hellenic Heritage – Σούνιο · ΟΔΑΠ – ενημερωτικό φυλλάδιο του αρχαιολογικού χώρου.