Ρούμπιο στην Αθήνα: Άμυνα, LNG, Τουρκία και το νέο στοίχημα της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο

Η άφιξη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα δεν είναι μια ακόμη εθιμοτυπική επίσκεψη Αμερικανού αξιωματούχου.

Στις 6 και 7 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ έρχεται σε μια στιγμή όπου άμυνα, ενέργεια, ελληνοτουρκικά και Ανατολική Μεσόγειος ενώνονται σε ένα ενιαίο γεωπολιτικό παζλ. Ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας–ΗΠΑ θα δείξει όχι μόνο πόσο στενή είναι σήμερα η σχέση Αθήνας–Ουάσινγκτον, αλλά και τι ακριβώς περιμένει η κάθε πλευρά από την άλλη.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο

Την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου, ο Γιώργος Γεραπετρίτης θα υποδεχθεί τον Μάρκο Ρούμπιο στο Υπουργείο Εξωτερικών. Μετά τη διμερή συνάντηση και τις δηλώσεις προς τον Τύπο, θα ανοίξει επίσημα ο 6ος Γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ.

Η επίσημη ατζέντα είναι ήδη ευρεία: περιφερειακή ασφάλεια, άμυνα, ενέργεια, ναυτιλία, τεχνολογία, εμπόριο και επενδύσεις. Όμως πίσω από τις γενικές διατυπώσεις υπάρχουν πολύ συγκεκριμένα ελληνικά συμφέροντα και αμερικανικές προτεραιότητες.

Η ουσία της επίσκεψης: η Ουάσινγκτον θέλει μια σταθερή, προβλέψιμη Ελλάδα που λειτουργεί ως κόμβος άμυνας και ενέργειας. Η Αθήνα θέλει η στρατηγική αυτή αξία να μεταφραστεί σε μεγαλύτερη πολιτική και αμυντική στήριξη στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η άμυνα είναι ο πρώτος μεγάλος άξονας

Η ελληνοαμερικανική αμυντική συνεργασία έχει διευρυνθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια μέσω της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας. Η χρήση και αναβάθμιση στρατιωτικών υποδομών στην Ελλάδα έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ειδικά μετά την κλιμάκωση της αστάθειας στην Ευρώπη και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Σούδα παραμένει το πιο γνωστό σημείο της συνεργασίας, αλλά η στρατηγική εικόνα είναι μεγαλύτερη. Η Ελλάδα βρίσκεται σε γεωγραφικό σημείο που συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα, τα Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.

Για την Ουάσινγκτον αυτό σημαίνει πρόσβαση και επιχειρησιακή ευελιξία. Για την Αθήνα σημαίνει ένα ισχυρό χαρτί στις διμερείς σχέσεις — αλλά μόνο εφόσον αυτή η στρατηγική αξία συνοδεύεται από απτά οφέλη στην ασφάλεια.

Το δύσκολο κεφάλαιο λέγεται Τουρκία

Η επίσκεψη Ρούμπιο πραγματοποιείται σε περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας έχουν επιστρέψει σε πιο σύνθετη φάση. Η συζήτηση για την «ήρεμη» περίοδο των προηγούμενων ετών δεν αρκεί πλέον για να περιγράψει όσα συμβαίνουν σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.

Η Αθήνα παρακολουθεί τις τουρκικές θέσεις για θαλάσσιες ζώνες, ενεργειακά έργα και το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, ενώ η Άγκυρα παρακολουθεί με τη σειρά της κάθε νέα ελληνοαμερικανική κίνηση.

Γι’ αυτό έχει πολιτικό βάρος το γεγονός ότι η περιοδεία Ρούμπιο περιλαμβάνει Αθήνα αλλά όχι αντίστοιχο σταθμό στην Τουρκία. Αυτό από μόνο του δεν σημαίνει αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής έναντι της Άγκυρας. Είναι όμως ένας συμβολισμός που στην περιοχή καταγράφεται.

Το GSI είναι πολύ περισσότερο από ένα καλώδιο

Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου έχει μετατραπεί σε γεωπολιτικό ζήτημα. Το έργο δεν αφορά μόνο την ηλεκτρική ενέργεια. Αγγίζει το ερώτημα ποιος μπορεί να κατασκευάζει και να προστατεύει κρίσιμες υποδομές στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς τρίτες χώρες να επιβάλλουν τετελεσμένα.

Η αμερικανική στάση απέναντι σε έργα ενεργειακής διασύνδεσης ενδιαφέρει ιδιαίτερα την Αθήνα, επειδή η ενεργειακή ασφάλεια έχει γίνει πλέον μέρος της συνολικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας της περιοχής.

Αυτός είναι και ο λόγος που το GSI δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως τεχνικό έργο αποκομμένο από την εξωτερική πολιτική.

Το LNG φέρνει την ενέργεια στο κέντρο της σχέσης

Η δεύτερη μεγάλη αμερικανική προτεραιότητα είναι η ενέργεια. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ισχυρό εμπορικό και στρατηγικό ενδιαφέρον για την αύξηση των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως πύλη εισόδου για αμερικανικό LNG και στη συνέχεια ως κόμβος μεταφοράς προς Βαλκάνια και Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Αυτό ενισχύει τη γεωπολιτική αξία των ελληνικών υποδομών, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί και ένα βασικό ερώτημα για τον Έλληνα πολίτη: πόσο από αυτή τη στρατηγική αναβάθμιση θα περάσει τελικά σε ασφαλέστερη και οικονομικότερη ενέργεια;

Η Ελλάδα θέλει κάτι περισσότερο από καλά λόγια

Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις περιγράφονται εδώ και χρόνια ως εξαιρετικές. Οι επίσημες δηλώσεις μιλούν για ιστορικά υψηλό επίπεδο συνεργασίας και για την Ελλάδα ως πυλώνα σταθερότητας.

Το επόμενο βήμα για την Αθήνα είναι να μετατρέψει αυτή την πολιτική γλώσσα σε συγκεκριμένο στρατηγικό αποτέλεσμα.

Στην άμυνα, αυτό σημαίνει ενίσχυση δυνατοτήτων και σαφή πολιτική στήριξη. Στην ενέργεια, σημαίνει επενδύσεις και έργα που υλοποιούνται. Στην Ανατολική Μεσόγειο, σημαίνει ότι η αμερικανική παρουσία λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι σε ενέργειες που αμφισβητούν κυριαρχικά δικαιώματα ή νόμιμες διεθνείς συμφωνίες.

Γιατί η Ουάσινγκτον χρειάζεται την Αθήνα

Η σχέση δεν είναι μονόδρομος. Οι ΗΠΑ επίσης χρειάζονται εταίρους που μπορούν να προσφέρουν σταθερότητα σε μια περιοχή όπου συγκρούονται πολλά μέτωπα ταυτόχρονα.

Η Ελλάδα είναι μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, διαθέτει σημαντικές λιμενικές και στρατιωτικές υποδομές, έχει αναπτύξει σχέσεις με Ισραήλ, Κύπρο και αραβικές χώρες και βρίσκεται κοντά σε Βαλκάνια, Ουκρανία και Μέση Ανατολή.

Σε μια περίοδο όπου η Ουάσινγκτον θέλει να διατηρεί παρουσία χωρίς να ανοίγει συνεχώς νέα μέτωπα, ένας αξιόπιστος τοπικός εταίρος αποκτά μεγαλύτερη αξία.

Η επίσκεψη γίνεται ενώ αλλάζει ξανά ο χάρτης της περιοχής

Η Ουκρανία παραμένει ανοιχτή πληγή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Μέση Ανατολή εξακολουθεί να παράγει αστάθεια. Οι ενεργειακές διαδρομές ανασχεδιάζονται και οι μεγάλες δυνάμεις προσπαθούν να ελέγξουν υποδομές, αγορές και στρατηγικά σημεία.

Μέσα σε αυτή την εικόνα, η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Και η Ελλάδα βρίσκεται σε θέση να κερδίσει — αλλά μόνο αν έχει σαφή στρατηγική και όχι απλώς την ικανοποίηση ότι «οι σχέσεις είναι πολύ καλές».

Τι πρέπει να παρακολουθήσουμε στις δηλώσεις Ρούμπιο – Γεραπετρίτη

Τουρκία: αν υπάρξει άμεση ή έμμεση αναφορά σε Αιγαίο, θαλάσσιες ζώνες ή αποφυγή μονομερών ενεργειών.
GSI: αν η Ουάσινγκτον δώσει σαφές πολιτικό σήμα στήριξης στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Ενέργεια: ποιες νέες κινήσεις θα ανακοινωθούν για LNG, υποδομές και περιφερειακές διασυνδέσεις.
Άμυνα: αν υπάρξει νέα ουσία πέρα από την επανάληψη της ήδη στενής συνεργασίας.
Επενδύσεις και τεχνολογία: αν ο Στρατηγικός Διάλογος παράξει συγκεκριμένα έργα ή μείνει σε γενικές δεσμεύσεις.

Οι δρόμοι θα κλείσουν – αλλά η πραγματική είδηση είναι αλλού

Η επίσκεψη συνοδεύεται από αυστηρά μέτρα ασφαλείας και κυκλοφοριακές ρυθμίσεις στο κέντρο της Αθήνας. Το FullPress365 έχει ήδη συγκεντρώσει αναλυτικά τους κλειστούς δρόμους και τις κυκλοφοριακές ρυθμίσεις για την επίσκεψη Ρούμπιο από 6 έως 8 Οκτωβρίου.

Για την καθημερινότητα αυτό είναι το άμεσο πρακτικό ζήτημα. Για την εξωτερική πολιτική όμως το σημαντικό βρίσκεται πίσω από τις κλούβες και τις απαγορεύσεις: τι θα συμφωνηθεί και τι μήνυμα θα φύγει από την Αθήνα προς Άγκυρα, Βρυξέλλες, Μόσχα και τις αγορές ενέργειας.

Η μεγάλη εικόνα: η Ελλάδα έχει ανέβει γεωπολιτικά στα αμερικανικά ραντάρ. Το στοίχημα τώρα είναι αν αυτή η αναβάθμιση θα μετατραπεί σε συγκεκριμένη ισχύ και όχι μόνο σε δηλώσεις στρατηγικής φιλίας.

Το πραγματικό τεστ θα αρχίσει αφού φύγει ο Ρούμπιο

Οι επισκέψεις υψηλού επιπέδου έχουν ισχυρό συμβολισμό, αλλά η εξωτερική πολιτική κρίνεται μετά τις φωτογραφίες.

Θα προχωρήσουν τα ενεργειακά έργα; Θα υπάρχει σαφέστερη αμερικανική στάση όταν εμφανίζονται εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο; Θα υπάρξουν επενδύσεις και νέα αμυντική συνεργασία; Θα δει η Ελλάδα πρακτικό αποτέλεσμα από τον ρόλο που έχει αναλάβει;

Αυτές είναι οι ερωτήσεις που κάνουν την επίσκεψη Ρούμπιο κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια διπλωματική τελετουργία.

Για δύο ημέρες η Αθήνα θα βρεθεί στο κέντρο του αμερικανικού ενδιαφέροντος. Το αν θα μείνει εκεί και μετά την αναχώρηση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, θα κριθεί από όσα θα συμφωνηθούν — και κυρίως από όσα θα εφαρμοστούν.