Κληρονομιές 2026: Τι αλλάζει σε χρέη, διαθήκες και ακίνητα

Ο Ν. 5303/2026 αλλάζει ουσιαστικά το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο. Ποιοι προστατεύονται από τα χρέη, τι ισχύει για αποποίηση, νόμιμη μοίρα, σύζυγο και σύντροφο, τι γίνεται με τα ακίνητα και ποιες νέες δυνατότητες ανοίγουν στις διαθήκες και στις κληρονομικές συμβάσεις.

Σπίτι, κλειδιά και συμβόλαιο – κληρονομιές και ακίνητα

Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 ισχύει ένα νέο τοπίο για τις κληρονομιές στην Ελλάδα. Ο Ν. 5303/2026, που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α΄ 81/22.5.2026, αντικατέστησε σε μεγάλο βαθμό το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα και φέρνει αλλαγές που αγγίζουν σχεδόν κάθε οικογένεια: από τα χρέη του θανόντος και την αποποίηση έως τη νόμιμη μοίρα, τα ποσοστά του συζύγου, τα δικαιώματα συντρόφου χωρίς γάμο, τις διαθήκες και τη διανομή ακινήτων.

Το βασικό που πρέπει να θυμάσαι: οι κύριες νέες ρυθμίσεις εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων των οποίων ο θάνατος επέρχεται στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 ή αργότερα. Υπάρχουν ειδικές μεταβατικές διατάξεις, γι’ αυτό σε πραγματική υπόθεση με παλαιότερο θάνατο χρειάζεται έλεγχος των συγκεκριμένων ημερομηνιών.

Κληρονομιές 2026: Οι μεγάλες αλλαγές με μια ματιά

Θέμα	Τι ισχύει με το νέο πλαίσιο
Χρέη	Ο κληρονόμος, κατά κανόνα, δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομίας, με τις εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος.
Αποποίηση	Δεν καταργείται. Η βασική προθεσμία παραμένει 4 μήνες από τότε που ο κληρονόμος πληροφορήθηκε την επαγωγή και τον λόγο της.
Νόμιμη μοίρα	Μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση ίση με το μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας.
Σύζυγος	Με ένα παιδί λαμβάνει 1/3· με δύο ή περισσότερα παιδιά 1/4· με συγγενείς δεύτερης τάξης 1/2.
Κύρια κατοικία	Ο επιζών σύζυγος μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, να έχει αποκλειστική δωρεάν χρήση της κύριας κατοικίας για ένα έτος.
Σύντροφος χωρίς γάμο	Αναγνωρίζονται συγκεκριμένα δικαιώματα σε μόνιμη ελεύθερη ένωση, υπό αυστηρές προϋποθέσεις.
Φροντιστής	Πρόσωπο που παρείχε ουσιώδη, άμισθη φροντίδα μπορεί να αποκτήσει νόμιμη κληροδοσία.
Κληρονομικές συμβάσεις	Επιτρέπονται πλέον συμβάσεις αιτία θανάτου ενώπιον συμβολαιογράφου.

1. Χρέη κληρονομιάς: Η αλλαγή που αφορά χιλιάδες οικογένειες

Η πιο πρακτική αλλαγή βρίσκεται στο νέο άρθρο 1892 του Αστικού Κώδικα. Ο κανόνας πλέον είναι ότι ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας. Αυτό σημαίνει ότι τα χρέη του θανόντος δεν «μπαίνουν» αυτομάτως στην προσωπική περιουσία του κληρονόμου με τον τρόπο που φοβόταν μέχρι σήμερα πολύς κόσμος.

Η προστασία, όμως, δεν πρέπει να διαβαστεί σαν «τα χρέη εξαφανίζονται». Οι οφειλές εξακολουθούν να βαραίνουν την κληρονομιαία περιουσία και ο νόμος προβλέπει διαδικασία εκκαθάρισης. Παράλληλα προβλέπονται εξαιρέσεις, μεταξύ άλλων όταν ο κληρονόμος κάνει συγκεκριμένη δήλωση για ελεύθερη διαχείριση και διάθεση της κληρονομίας ή όταν συντρέξουν οι ειδικές περιπτώσεις που ορίζει ο Αστικός Κώδικας.

Για τον πολίτη το πρακτικό μήνυμα είναι απλό: μια κληρονομιά με χρέη δεν αντιμετωπίζεται πια με τα ίδια αντανακλαστικά όπως πριν. Πριν γίνει οποιαδήποτε κίνηση, πρέπει να καταγραφούν περιουσιακά στοιχεία, τράπεζες, Δημόσιο, δάνεια, οφειλές και τυχόν απαιτήσεις.

2. Η αποποίηση κληρονομιάς δεν καταργήθηκε

Παρά την αλλαγή στην ευθύνη για τα χρέη, η αποποίηση εξακολουθεί να υπάρχει. Το νέο άρθρο 1845 προβλέπει ότι ο κληρονόμος μπορεί να αποποιηθεί μέσα σε τέσσερις μήνες από τότε που πληροφορήθηκε την επαγωγή της κληρονομίας και τον λόγο για τον οποίο καλείται.

Η προθεσμία γίνεται ένα έτος όταν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή όταν ο κληρονόμος, κατά την έναρξη της προθεσμίας, διέμενε στο εξωτερικό. Όταν η κληρονομική διαδοχή προκύπτει από διαθήκη, η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευσή της.

Η δήλωση αποποίησης γίνεται στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας. Επειδή οι προθεσμίες είναι κρίσιμες και κάθε υπόθεση μπορεί να έχει διαφορετικό σημείο έναρξης, δεν είναι ασφαλές να μετρά κανείς «τέσσερις μήνες από τον θάνατο» χωρίς να εξετάσει πότε έμαθε ότι είναι κληρονόμος και από ποια αιτία.

3. Νόμιμη μοίρα: Από κληρονομικό μερίδιο σε χρηματική αξίωση

Μία από τις πιο σημαντικές θεσμικές αλλαγές αφορά τη νόμιμη μοίρα. Οι κατιόντες, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος που θα καλούνταν ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι διατηρούν προστασία, όμως η νέα ρύθμιση την αντιμετωπίζει ως χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου.

Η αξίωση αντιστοιχεί στο μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε οικογένειες όπου η περιουσία αποτελείται κυρίως από ένα σπίτι ή ένα επαγγελματικό ακίνητο: η νόμιμη μοίρα δεν σημαίνει πλέον κατ’ ανάγκη ότι ο μεριδούχος θα γίνει συγκύριος στο ίδιο ακίνητο.

Παράδειγμα: Αν η εξ αδιαθέτου μερίδα ενός προστατευόμενου μεριδούχου θα είχε αξία 100.000 ευρώ, η νόμιμη μοίρα αντιστοιχεί καταρχήν σε χρηματική αξίωση 50.000 ευρώ. Η πραγματική εφαρμογή εξαρτάται από τη συνολική περιουσία, παροχές, δωρεές και τις λοιπές διατάξεις του νόμου.

4. Τι κληρονομεί ο σύζυγος χωρίς διαθήκη

Το νέο άρθρο 1810 διαφοροποιεί τα ποσοστά ανάλογα με τα παιδιά:

Σύζυγος + 1 παιδί: ο σύζυγος λαμβάνει το 1/3 της κληρονομίας.
Σύζυγος + 2 ή περισσότερα παιδιά: ο σύζυγος λαμβάνει το 1/4.
Σύζυγος + συγγενείς δεύτερης τάξης: ο σύζυγος λαμβάνει το 1/2.
Χωρίς συγγενείς πρώτης και δεύτερης τάξης: ο επιζών σύζυγος καλείται σε ολόκληρη την κληρονομία.

Επιπλέον, ο σύζυγος λαμβάνει το λεγόμενο «εξαίρετο» — οικιακά αντικείμενα που χρησιμοποιούσε ο ίδιος ή μαζί με τον θανόντα — ενώ, όταν στην κληρονομία υπάρχει το ακίνητο που αποτελούσε την κύρια κοινή κατοικία, δικαιούται αποκλειστική χρήση χωρίς αντάλλαγμα για ένα έτος από τον θάνατο, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του νόμου.

5. Τι γίνεται με σύντροφο χωρίς γάμο

Το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει συγκεκριμένα δικαιώματα και σε πρόσωπο που συζούσε μόνιμα με τον θανόντα σε ελεύθερη ένωση. Εφόσον δεν καλείται σύζυγος, ο σύντροφος μπορεί να αποκτήσει το «εξαίρετο» και, υπό προϋποθέσεις, τη δωρεάν αποκλειστική χρήση της κοινής κύριας κατοικίας για ένα έτος.

Ο νόμος θέτει ως βασικό κριτήριο μόνιμη συμβίωση κατά τα τελευταία τρία χρόνια πριν από τον θάνατο. Το χρονικό όριο δεν απαιτείται όταν υπάρχουν κοινά παιδιά. Σε ειδική περίπτωση όπου δεν υπάρχει σύζυγος ούτε συγγενής που καλείται στην κληρονομία, ο σύντροφος μπορεί να αποκτήσει την κληρονομία, αλλά απαιτείται δικαστική βεβαίωση των προϋποθέσεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σχέση ή συγκατοίκηση δημιουργεί αυτομάτως κληρονομικό δικαίωμα. Η μόνιμη ελεύθερη ένωση και οι λοιπές προϋποθέσεις πρέπει να μπορούν να αποδειχθούν.

6. Νέα προστασία για όποιον φρόντιζε τον θανόντα

Το νέο άρθρο 1819 εισάγει μια ρύθμιση με ιδιαίτερη κοινωνική σημασία. Πρόσωπο που είχε αναλάβει ουσιωδώς τη φροντίδα του κληρονομουμένου χωρίς αμοιβή και χωρίς αντίστοιχη νόμιμη υποχρέωση, για τουλάχιστον έξι μήνες μέσα στα τελευταία τρία χρόνια πριν από τον θάνατο, μπορεί να δικαιούται κληροδοσία εκ του νόμου.

Κατά κανόνα πρόκειται για χρηματικό ποσό, το ύψος του οποίου κρίνεται με βάση το είδος, τη διάρκεια και την έκταση της φροντίδας. Υπό περιστάσεις το δικαστήριο μπορεί να διατάξει αντί χρημάτων την απόδοση περιουσιακού στοιχείου αντίστοιχης αξίας. Ο ίδιος ο κληρονομούμενος μπορεί με διαθήκη να αποκλείσει αυτή την κληροδοσία.

7. Ακίνητα και διανομή: Τι μπορεί να γίνει όταν οι κληρονόμοι διαφωνούν

Σε πολλές ελληνικές κληρονομιές το βασικό περιουσιακό στοιχείο είναι ένα σπίτι, ένα οικόπεδο ή ένα εξοχικό. Ο νέος Αστικός Κώδικας διατηρεί το δικαίωμα κάθε συγκληρονόμου να ζητήσει διανομή της κληρονομίας.

Η νέα λογική επιχειρεί να μειώσει περιπτώσεις στις οποίες ένα ακίνητο μένει για χρόνια «μπλοκαρισμένο» σε συγκυριότητα. Η διανομή μπορεί να γίνει με συμφωνία των συγκληρονόμων, ενώ το νέο πλαίσιο δίνει εργαλεία και στο δικαστήριο όταν το αντικείμενο δεν μπορεί πρακτικά να χωριστεί. Επειδή η διανομή ακινήτου συνδέεται και με φορολογικές, κτηματολογικές και συμβολαιογραφικές ενέργειες, η συμφωνία των κληρονόμων πρέπει να αποτυπώνεται σωστά.

8. Κληρονομικές συμβάσεις: Η μεγάλη καινούργια δυνατότητα

Μέχρι σήμερα η ελληνική έννομη τάξη αντιμετώπιζε με πολύ μεγαλύτερο περιορισμό τις συμφωνίες για μελλοντική κληρονομία. Ο Ν. 5303/2026 εισάγει την κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου.

Ο κληρονομούμενος μπορεί, με σύμβαση, να εγκαταστήσει κληρονόμο, να συστήσει κληροδοσία ή άλλη διάταξη και να ρυθμίσει ζητήματα της κληρονομικής του διαδοχής. Η σύμβαση καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου και με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων.

Η διαφορά από μια απλή διαθήκη είναι ουσιαστική: ορισμένες διατάξεις της κληρονομικής σύμβασης δεν μπορούν να ανακληθούν μονομερώς με την ίδια ευκολία. Γι’ αυτό πρόκειται για εργαλείο που απαιτεί σοβαρό σχεδιασμό και πλήρη ενημέρωση πριν από την υπογραφή.

9. Διαθήκες: Τι αλλάζει στη δημοσίευση

Ο νέος νόμος συνδέει τη δημοσίευση διαθηκών με το Μητρώο Διαθηκών. Όποιος κατέχει ιδιόγραφη διαθήκη οφείλει, μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο και χωρίς υπαίτια καθυστέρηση, να την εμφανίσει σε συμβολαιογράφο για δημοσίευση.

Για τις ιδιόγραφες διαθήκες προβλέπονται επίσης συγκεκριμένες διαδικασίες για την κήρυξή τους ως «κυρίων» όπου απαιτείται, με δυνατότητα ελέγχου γνησιότητας, εξέτασης μαρτύρων και, αν χρειάζεται, γραφολογικής πραγματογνωμοσύνης.

Προσοχή: για διαθήκες που είχαν συνταχθεί ή ανακληθεί πριν από την έναρξη του νέου καθεστώτος υπάρχουν μεταβατικοί κανόνες. Δεν πρέπει λοιπόν να θεωρεί κανείς ότι μια παλιά διαθήκη κρίνεται αυτομάτως με όλους τους νέους κανόνες.

10. Πέντε πράγματα που πρέπει να κάνει κάποιος πριν αποφασίσει για μια κληρονομιά

Να εντοπίσει αν υπάρχει διαθήκη και αν έχει δημοσιευτεί.
Να καταγράψει όλη την περιουσία: ακίνητα, λογαριασμούς, οχήματα, συμμετοχές, απαιτήσεις.
Να καταγράψει όλες τις οφειλές: Δημόσιο, τράπεζες, δάνεια, ιδιώτες, κοινόχρηστα ή άλλες απαιτήσεις.
Να ελέγξει την ημερομηνία και την προθεσμία αποποίησης πριν κάνει πράξεις που μπορεί να έχουν νομική σημασία.
Να ζητήσει εξατομικευμένη συμβουλή όταν υπάρχουν ακίνητα, χρέη, ανήλικοι, διαφωνίες μεταξύ κληρονόμων ή παλιές διαθήκες.

Προσοχή: Το άρθρο είναι ενημερωτικός οδηγός και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη νομική, συμβολαιογραφική ή φορολογική συμβουλή. Στις κληρονομιές οι ημερομηνίες, η οικογενειακή κατάσταση και οι πράξεις που έχουν ήδη γίνει μπορούν να αλλάξουν το αποτέλεσμα.

Συχνές ερωτήσεις για τις κληρονομιές το 2026

Αν κληρονομήσω χρέη, μπορούν να μου πάρουν το δικό μου σπίτι;

Με τον νέο κανόνα του άρθρου 1892, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται καταρχήν με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας. Υπάρχουν όμως εξαιρέσεις και ειδικές διαδικασίες, γι’ αυτό μια πραγματική υπόθεση πρέπει να εξεταστεί πριν γίνει οποιαδήποτε δήλωση ή διάθεση περιουσίας.

Χρειάζεται ακόμη αποποίηση;

Ναι, η αποποίηση εξακολουθεί να υπάρχει. Μπορεί να είναι αναγκαία ή συμφέρουσα ανάλογα με την υπόθεση, παρότι άλλαξε το καθεστώς ευθύνης για τα χρέη.

Πόσο χρόνο έχω για αποποίηση;

Κατά κανόνα τέσσερις μήνες από τότε που πληροφορήθηκες ότι καλείσαι στην κληρονομία και για ποιον λόγο. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις εξωτερικού η προθεσμία είναι ένα έτος.

Αν υπάρχει ένα παιδί, πόσο παίρνει ο επιζών σύζυγος;

Στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, ο επιζών σύζυγος λαμβάνει το 1/3 όταν συντρέχει με ένα παιδί. Με δύο ή περισσότερα παιδιά λαμβάνει το 1/4.

Έχει δικαιώματα ο σύντροφος χωρίς γάμο ή σύμφωνο;

Ναι, το νέο πλαίσιο προβλέπει ορισμένα δικαιώματα για μόνιμη ελεύθερη ένωση, αλλά με συγκεκριμένες προϋποθέσεις και, σε περίπτωση κληρονομικού δικαιώματος χωρίς συγγενείς ή σύζυγο, με δικαστική βεβαίωση.

Μπορώ να συμφωνήσω από τώρα ποιος θα πάρει την περιουσία μου;

Ο νέος νόμος επιτρέπει κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου, η οποία καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου. Δεν είναι το ίδιο με μια απλή ιδιωτική συμφωνία και έχει δεσμευτικές συνέπειες.

Το συμπέρασμα

Η μεταρρύθμιση του 2026 δεν αλλάζει απλώς μερικά ποσοστά. Αλλάζει τη φιλοσοφία σε κρίσιμα σημεία: διαχωρίζει περισσότερο τα χρέη της κληρονομίας από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου, μετατρέπει τη νόμιμη μοίρα σε χρηματική αξίωση, δίνει νέα δικαιώματα σε σύζυγο, σύντροφο και πρόσωπο που παρείχε φροντίδα και εισάγει τις κληρονομικές συμβάσεις.

Για χιλιάδες οικογένειες αυτό σημαίνει ότι οι παλιές «βεβαιότητες» γύρω από μια κληρονομιά δεν αρκούν πλέον. Η πρώτη ερώτηση δεν είναι μόνο «τι περιουσία άφησε;», αλλά και πότε επήλθε ο θάνατος, ποιος καλείται, ποια χρέη υπάρχουν, ποια προθεσμία τρέχει και ποιο νέο άρθρο εφαρμόζεται.

Κληρονομιές 2026: Τι αλλάζει σε χρέη, διαθήκες και ακίνητα – Ο πλήρης οδηγός