Η σύγκρουση Νίκου Καρβέλα – Άννας Βίσση περνά πλέον από τις ανακοινώσεις στο σκληρό πεδίο των πνευματικών δικαιωμάτων. Η πιο ουσιαστική κίνηση του δημιουργού δεν είναι μια αίτηση ασφαλιστικών μέτρων, αλλά η απόφασή του να πάρει ο ίδιος στα χέρια του την αδειοδότηση της ζωντανής εκτέλεσης των έργων του.
Αυτό αλλάζει ουσιαστικά το τοπίο για κάθε μελλοντική συναυλία ή ζωντανή εμφάνιση στην οποία θα χρησιμοποιούνται τραγούδια του Νίκου Καρβέλα. Και επειδή ένα πολύ μεγάλο μέρος του ρεπερτορίου της Άννας Βίσση φέρει τη δική του υπογραφή, η εξέλιξη αγγίζει άμεσα και την ίδια.
Σύμφωνα με τη νέα ανακοίνωση της πληρεξούσιας δικηγόρου του δημιουργού, Αρχοντούλας Παπαπαναγιώτου, ο Καρβέλας έχει ανακαλέσει από τον Οργανισμό Συλλογικής Διαχείρισης Αυτοδιαχείριση την εξουσία να αδειοδοτεί τη ζωντανή δημόσια εκτέλεση των έργων του. Η ανάκληση ισχύει από τις 30 Σεπτεμβρίου 2026. Η εξέλιξη επιβεβαιώνεται σε σημερινά δημοσιεύματα του Έθνους και του Πρώτου Θέματος.
Τι έκανε ακριβώς ο Καρβέλας
Μέχρι πρότινος, η άδεια για ζωντανή δημόσια εκτέλεση των τραγουδιών του μπορούσε να χορηγείται μέσω της Αυτοδιαχείρισης, όπως συμβαίνει με χιλιάδες συνθέτες και στιχουργούς που αναθέτουν σε οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης την αδειοδότηση και είσπραξη δικαιωμάτων.
Με τη νέα κίνηση, ο Καρβέλας ανακαλεί τη συγκεκριμένη εξουσία από τον οργανισμό. Αυτό σημαίνει ότι η Αυτοδιαχείριση δεν μπορεί πλέον να δίνει άδεια για live εκτέλεση των συγκεκριμένων έργων για λογαριασμό του.
Για μια μελλοντική συναυλία, νυχτερινή εμφάνιση ή άλλη ζωντανή εκτέλεση τραγουδιών του, η αδειοδότηση θα πρέπει πλέον να γίνεται απευθείας από τον ίδιο, εφόσον δεν υπάρχει άλλη ισχύουσα συμβατική ρύθμιση που να οδηγεί σε διαφορετικό αποτέλεσμα.
Γιατί ο νόμος δίνει τόσο ισχυρή θέση στον δημιουργό
Η βασική απάντηση βρίσκεται στον Ν. 2121/1993 για την πνευματική ιδιοκτησία. Το άρθρο 3 ορίζει ότι το περιουσιακό δικαίωμα δίνει στον δημιουργό την εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει, μεταξύ άλλων, τη δημόσια εκτέλεση των έργων του.
Ο ίδιος νόμος αναγνωρίζει επίσης στον δημιουργό ηθικό δικαίωμα, που αφορά μεταξύ άλλων την πατρότητα και την ακεραιότητα του έργου. Το πλήρες επικαιροποιημένο κείμενο είναι διαθέσιμο από τον Οργανισμό Πνευματικής Ιδιοκτησίας.
✔ Δημιουργός: κατέχει τα πνευματικά δικαιώματα του έργου, με τις εξουσίες που προβλέπει ο νόμος και οι συμβάσεις.
✔ Δημόσια εκτέλεση: αποτελεί ξεχωριστή περιουσιακή εξουσία του δημιουργού.
✔ Από 30/9: ο Καρβέλας δηλώνει ότι διαχειρίζεται ατομικά τη live δημόσια εκτέλεση των έργων του.
✔ Αυτοδιαχείριση: παραμένει, σύμφωνα με την ανακοίνωση, για άλλες κατηγορίες δικαιωμάτων όπως ραδιόφωνο και τηλεόραση.
Και η Βίσση δεν έχει δικαιώματα στα τραγούδια που ερμήνευσε;
Έχει — αλλά πρόκειται για διαφορετικό είδος δικαιωμάτων.
Ο νόμος αναγνωρίζει στους τραγουδιστές και γενικότερα στους ερμηνευτές τα λεγόμενα συγγενικά δικαιώματα. Το άρθρο 46 του Ν. 2121/1993 προστατεύει την ίδια την ερμηνεία: για παράδειγμα την εγγραφή της, την αναπαραγωγή της εγγεγραμμένης ερμηνείας, τη μετάδοση και άλλες χρήσεις που προβλέπει ο νόμος.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο ερμηνευτής γίνεται αυτομάτως ιδιοκτήτης της μουσικής σύνθεσης ή των στίχων που δημιούργησε άλλος. Με απλά λόγια: άλλο το έργο και άλλο η συγκεκριμένη ερμηνεία του έργου.
Το κρίσιμο σημείο για την Άννα Βίσση
Το ζήτημα αποκτά τεράστια πρακτική σημασία επειδή ο Νίκος Καρβέλας έχει γράψει ένα πολύ μεγάλο μέρος των τραγουδιών που έχουν συνδεθεί με την καριέρα της Άννας Βίσση.
Στην πρόσφατη συναυλία στο ΟΑΚΑ, σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιοποιηθεί από την πλευρά Καρβέλα, τα 47 από τα 50 τραγούδια του προγράμματος ήταν δικές του δημιουργίες. Αυτό εξηγεί γιατί η μελλοντική αδειοδότηση μπορεί να επηρεάσει δραστικά το στήσιμο ενός live προγράμματος της τραγουδίστριας.
Το FullPress365 είχε ήδη παρουσιάσει την κλίμακα του ΟΑΚΑ και το ρεπερτόριο γύρω από τη μεγάλη συναυλία στον οδηγό «Άννα Βίσση στο ΟΑΚΑ: Ώρες, εισιτήρια και τι να ξέρεις».
Η συναυλία στο ΟΑΚΑ είχε άδεια
Εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη διευκρίνιση: η συναυλία στο ΟΑΚΑ δεν έγινε χωρίς άδεια.
Η εταιρεία παραγωγής D&A Live Concerts έχει δηλώσει ότι απευθύνθηκε στην Αυτοδιαχείριση και κατέβαλε προκαταβολή 250.000 ευρώ για τα πνευματικά δικαιώματα, ενώ η τελική εκκαθάριση θα γινόταν με βάση το set list και τους σχετικούς υπολογισμούς.
Η μεταγενέστερη ανάκληση της εξουσίας από την Αυτοδιαχείριση έγινε στις 30 Σεπτεμβρίου, δηλαδή μετά τη συναυλία. Επομένως, το νέο καθεστώς αφορά πρωτίστως το τι θα γίνει από εδώ και πέρα.
Δεν υπάρχουν ασφαλιστικά μέτρα – αυτή είναι σημαντική διόρθωση
Νωρίτερα κυκλοφόρησαν δημοσιεύματα ότι ο Νίκος Καρβέλας είχε καταθέσει ασφαλιστικά μέτρα για να απαγορεύσει στην Άννα Βίσση να ερμηνεύει τα τραγούδια του.
Η σημερινή ανακοίνωση της νομικής του εκπροσώπου το διαψεύδει ρητά: δεν έχει κατατεθεί αίτηση ασφαλιστικών μέτρων. Ο δημιουργός, ωστόσο, δηλώνει ότι επιφυλάσσεται για κάθε ένδικο μέσο σχετικά με οικονομικές αξιώσεις που υποστηρίζει ότι έχει.
Η διάκριση είναι σημαντική. Άλλο μια προσωρινή δικαστική απόφαση που απαγορεύει συγκεκριμένη πράξη και άλλο η ανάκληση διαχειριστικής εξουσίας από έναν οργανισμό συλλογικής διαχείρισης, ώστε οι νέες άδειες να περνούν απευθείας από τον δικαιούχο.
Μπορεί λοιπόν να πει «όχι» σε ένα μελλοντικό live;
Με βάση το ισχύον πλαίσιο και εφόσον ο ίδιος διαχειρίζεται πράγματι τη συγκεκριμένη περιουσιακή εξουσία, ο δημιουργός βρίσκεται σε πολύ ισχυρή θέση ως προς το αν θα χορηγήσει άδεια για μελλοντική ζωντανή δημόσια εκτέλεση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε νομικό ζήτημα είναι αυτομάτως λυμένο. Τυχόν παλαιότερες συμβάσεις, εκχωρήσεις, συμφωνίες με εκδότες ή άλλες ειδικές περιστάσεις μπορούν να επηρεάζουν συγκεκριμένα δικαιώματα. Η καθηγήτρια πνευματικής ιδιοκτησίας Ειρήνη Σταματούδη έχει επίσης επισημάνει ότι τέτοιες υποθέσεις εξαρτώνται από τις συμβάσεις και από το ακριβές δικαίωμα που ασκείται.
Γι' αυτό η φράση «ο νόμος είναι με τον δημιουργό» χρειάζεται ακρίβεια: ο νόμος αναγνωρίζει στον δημιουργό την εξουσία επί της δημόσιας εκτέλεσης του έργου του, αλλά η εφαρμογή σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται και από τις συμβατικές σχέσεις που υπάρχουν.
Τα μηχανικά και on demand δικαιώματα
Η ανακοίνωση της πλευράς Καρβέλα πηγαίνει ακόμη ένα βήμα παραπέρα. Αναφέρει πρόθεση να τερματιστούν ή να ανακληθούν σχέσεις με τρίτους μουσικούς εκδότες, ώστε ο δημιουργός να αναλάβει ατομικά και τα λεγόμενα μηχανικά δικαιώματα — δηλαδή δικαιώματα που σχετίζονται με την αναπαραγωγή έργων σε υλικούς ή άυλους φορείς — καθώς και τα on demand δικαιώματα.
Αυτό είναι ξεχωριστό από τη ζωντανή εκτέλεση και μπορεί να έχει συνέπειες σε μελλοντικές νέες παραγωγές, νέες ηχογραφήσεις, βίντεο ή ψηφιακές χρήσεις. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι εξαφανίζονται μονομερώς όλα τα δικαιώματα και οι άδειες που έχουν ήδη νομίμως δημιουργηθεί στο παρελθόν.
Η μεγάλη οικονομική εξίσωση
Η ρήξη έχει κόστος και για τις δύο πλευρές. Για την Άννα Βίσση, επειδή πολλά από τα τραγούδια που το κοινό περιμένει να ακούσει σε κάθε εμφάνισή της είναι δημιουργίες Καρβέλα. Για τον ίδιο, επειδή οι ζωντανές εκτελέσεις αυτών των τραγουδιών από τη Βίσση αποτελούσαν επί δεκαετίες σημαντική πηγή δικαιωμάτων.
Άρα το «όπλο» των πνευματικών δικαιωμάτων είναι ισχυρό, αλλά οικονομικά δεν είναι μονόπλευρο. Μια μακρόχρονη διακοπή της χρήσης του συγκεκριμένου ρεπερτορίου θα άλλαζε τόσο το καλλιτεχνικό προϊόν της Βίσση όσο και τη ροή εσόδων προς τον δημιουργό.
Η πραγματική «κίνηση-ματ» δεν είναι ότι ο Νίκος Καρβέλας κέρδισε ήδη κάποια δικαστική απόφαση απέναντι στην Άννα Βίσση. Είναι ότι πήρε από τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης και έφερε στα δικά του χέρια το κλειδί της μελλοντικής live αδειοδότησης των έργων του. Από εδώ και πέρα, κάθε μεγάλη σκηνή μπορεί να χρειάζεται πρώτα μια πολύ διαφορετική συζήτηση.