Ο κόσμος επενδύει περισσότερο από ποτέ σε ήλιο, άνεμο και μπαταρίες. Κι όμως οι καταναλωτές εξακολουθούν να πληρώνουν ακριβά το ρεύμα, η Ευρώπη φοβάται κάθε νέα αναταραχή στο φυσικό αέριο και οι γεωπολιτικές κρίσεις μετατρέπονται ξανά σε λογαριασμούς.
Αν λοιπόν οι ΑΠΕ είναι τόσο φθηνές, γιατί η ενέργεια δεν έγινε φθηνή; Εκεί βρίσκεται ο πυρήνας του σημερινού ενεργειακού πολέμου.
Για χρόνια η πράσινη μετάβαση πουλήθηκε πολιτικά με μία απλή υπόσχεση: περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σημαίνουν καθαρότερο και φθηνότερο ρεύμα. Το πρώτο σκέλος επιβεβαιώνεται όλο και περισσότερο. Το δεύτερο αποδεικνύεται πολύ πιο περίπλοκο.
Τα στοιχεία της IRENA για το 2025 είναι εντυπωσιακά: περισσότερο από το 90% των νέων μεγάλων έργων ανανεώσιμης ηλεκτροπαραγωγής παρήγαγαν ρεύμα φθηνότερα από τη φθηνότερη νέα μονάδα ορυκτών καυσίμων στην αντίστοιχη αγορά. Η ηλιακή ενέργεια μεγάλης κλίμακας κινήθηκε παγκοσμίως περίπου στα 44 δολάρια ανά MWh και η χερσαία αιολική στα 33 δολάρια ανά MWh.
Άρα το «οι ΑΠΕ είναι από τη φύση τους ακριβές» δεν στέκει. Αλλά ούτε στέκει και το αντίθετο σύνθημα: «βάζουμε φωτοβολταϊκά και ο λογαριασμός πέφτει αυτόματα».
Ο ενεργειακός πόλεμος δεν γίνεται μόνο με όπλα
Από το 2022 και μετά η Ευρώπη έμαθε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η ενέργεια είναι γεωπολιτική ισχύς. Η απότομη απώλεια μεγάλου μέρους του ρωσικού αερίου ανάγκασε την ήπειρο να στραφεί πολύ περισσότερο στο LNG, δηλαδή σε υγροποιημένο φυσικό αέριο που ταξιδεύει με πλοία και διαπραγματεύεται σε μια παγκόσμια αγορά.
Αυτό βελτίωσε την ασφάλεια απέναντι σε έναν συγκεκριμένο προμηθευτή, αλλά δημιούργησε άλλη εξάρτηση: τις διεθνείς τιμές LNG και τα θαλάσσια περάσματα.
Το 2026 το ξαναείδαμε. Η κρίση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ εκτόξευσε τις τιμές LNG και, σύμφωνα με την IEA, το δεύτερο τρίμηνο οι μέσες spot χονδρικές τιμές ηλεκτρισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν πάνω από 30% σε σχέση με έναν χρόνο πριν.
Δηλαδή μπορεί να έχεις γεμίσει την αγορά με φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες, αλλά όταν χρειάζεσαι μονάδα φυσικού αερίου για να ισορροπήσεις το σύστημα μια δύσκολη ώρα, η διεθνής κρίση μπορεί ακόμη να περάσει στον λογαριασμό.
Γιατί ένα ακριβό αέριο μπορεί ακόμη να ακριβαίνει όλο το ρεύμα
Το ευρωπαϊκό μοντέλο χονδρεμπορικής αγοράς λειτουργεί με οριακή τιμολόγηση. Οι μονάδες μπαίνουν στο σύστημα από τις φθηνότερες προς τις ακριβότερες, αλλά η τελευταία μονάδα που απαιτείται για να καλυφθεί η ζήτηση καθορίζει συνήθως την τιμή της ώρας.
Με πολύ ήλιο και αέρα, οι τιμές μπορούν να πέσουν πολύ χαμηλά — ακόμη και κάτω από το μηδέν. Όταν όμως λείπει παραγωγή και χρειάζεται ακριβό φυσικό αέριο, το κόστος ανεβαίνει απότομα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι, παρότι το φυσικό αέριο κάλυπτε μόλις περίπου 17,6% της ηλεκτροπαραγωγής της ΕΕ το 2025, εξακολουθούσε να καθορίζει την τιμή σε σημαντικό μέρος των ωρών. Το ποσοστό των ωρών κατά τις οποίες ορυκτά καύσιμα έθεταν την τιμή έχει μειωθεί αισθητά σε σχέση με το 2020, αλλά δεν έχει εξαφανιστεί.
Αυτό είναι και το παράδοξο που εξοργίζει τον καταναλωτή: βλέπει περισσότερα φωτοβολταϊκά στην οροφή και περισσότερες ανεμογεννήτριες στα βουνά, αλλά ένας πόλεμος χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά μπορεί ακόμη να επηρεάζει τον λογαριασμό του.
Το μεγάλο λάθος: χτίσαμε παραγωγή πιο γρήγορα από το σύστημα που τη χρειάζεται
Η IEA περιγράφει πλέον τα δίκτυα ως ένα από τα μεγαλύτερα σημεία συμφόρησης της παγκόσμιας ενεργειακής μετάβασης. Πάνω από 2.500 GW έργων —ανανεώσιμες πηγές, αποθήκευση αλλά και μεγάλοι νέοι καταναλωτές— περιμένουν σε ουρές σύνδεσης παγκοσμίως.
Η αιτία είναι απλή: ένα φωτοβολταϊκό πάρκο μπορεί να κατασκευαστεί σε έναν έως πέντε χρόνους. Μια νέα μεγάλη γραμμή μεταφοράς συχνά χρειάζεται πέντε έως δεκαπέντε χρόνια.
Έτσι δημιουργήσαμε ένα παράδοξο σύστημα: κάποιες ώρες υπάρχει τόσο πολύ φθηνό ρεύμα από ήλιο και άνεμο που οι τιμές γίνονται αρνητικές. Λίγες ώρες αργότερα, όταν πέφτει ο ήλιος και η ζήτηση ανεβαίνει, το σύστημα χρειάζεται ακριβότερη παραγωγή.
Η λύση είναι δίκτυα, διασυνδέσεις, μπαταρίες, αντλησιοταμίευση, ευέλικτη ζήτηση και ψηφιακή διαχείριση. Όλα αυτά όμως έχουν κόστος. Και για χρόνια η πολιτική συζήτηση μιλούσε κυρίως για το πόσα GW ΑΠΕ εγκαταστήσαμε, όχι για το αν είχαμε χτίσει το σύστημα που θα τα αξιοποιήσει.
Γιατί ο λογαριασμός δεν είναι μόνο «τιμή παραγωγής»
Ο καταναλωτής δεν πληρώνει μόνο ηλεκτρική ενέργεια. Πληρώνει δίκτυα, ρυθμιζόμενες χρεώσεις, φόρους, τέλη, κόστος εξισορρόπησης, εμπορικά περιθώρια και το κόστος ενός συστήματος που πρέπει να λειτουργεί 24 ώρες το εικοσιτετράωρο.
Η IEA σημειώνει ότι σε πολλές χώρες οι τιμές ηλεκτρισμού για τα νοικοκυριά έχουν αυξηθεί ταχύτερα από τα εισοδήματα και τον πληθωρισμό από το 2019. Παρά την αποκλιμάκωση από τα ακραία επίπεδα της ενεργειακής κρίσης, οι μη ενεργειακές χρεώσεις —δίκτυα, φόροι και τέλη— αποτελούν μεγάλο κομμάτι του τελικού λογαριασμού.
Και για τη βιομηχανία η εικόνα είναι σκληρή: το 2025 οι τιμές ηλεκτρισμού για ενεργοβόρες επιχειρήσεις στην ΕΕ παρέμειναν κατά μέσο όρο πάνω από διπλάσιες από τις αντίστοιχες στις ΗΠΑ και σχεδόν 50% υψηλότερες από της Κίνας.
Αυτή είναι η πραγματική ευρωπαϊκή ενεργειακή κρίση: δεν είναι ότι δεν υπάρχουν φθηνές τεχνολογίες παραγωγής. Είναι ότι το συνολικό σύστημα παραμένει ακριβό και ευάλωτο.
Ήταν λοιπόν η «πράσινη ανάπτυξη» ένα ψέμα;
Αν το ερώτημα είναι αν ο ήλιος και ο άνεμος μπορούν να παράγουν φθηνή ηλεκτρική ενέργεια, η απάντηση είναι όχι. Τα δεδομένα δείχνουν το αντίθετο.
Αν όμως το ερώτημα είναι αν η πολιτική υπόσχεση «περισσότερες ΑΠΕ = γρήγορα φθηνότερο ρεύμα για όλους» ήταν υπεραπλουστευμένη, τότε ναι: η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ ακριβότερη και πιο δύσκολη.
Το λάθος ήταν να παρουσιάζεται η μετάβαση σαν αλλαγή γεννήτριας. Στην πραγματικότητα είναι ανακατασκευή ολόκληρου του ενεργειακού συστήματος: παραγωγή, δίκτυα, μεταφορές, θέρμανση, βιομηχανία, αποθήκευση και αγορά ηλεκτρισμού.
Και υπάρχει ακόμη μία αλήθεια που συχνά παραλείπεται: η μετάβαση γίνεται ενώ η παγκόσμια ζήτηση ηλεκτρισμού αυξάνεται. Data centers, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, κλιματισμός, αντλίες θερμότητας και βιομηχανία χρειάζονται περισσότερο ρεύμα.
Άρα δεν αντικαθιστούμε απλώς το παλιό σύστημα. Πρέπει ταυτόχρονα να χτίσουμε ένα πολύ μεγαλύτερο νέο σύστημα.
Κι όμως, οι ΑΠΕ δεν είναι πια περιθωριακή ιστορία
Το 2025 οι ανανεώσιμες πηγές έφτασαν περίπου το 34% της παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής. Μαζί με την πυρηνική ενέργεια, οι πηγές χαμηλών εκπομπών έφτασαν το 43% — το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων πενήντα ετών.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αιολικά και φωτοβολταϊκά μαζί παρήγαγαν περίπου το 30% του ηλεκτρισμού το 2025 και ξεπέρασαν για πρώτη φορά τα ορυκτά καύσιμα ως ομάδα. Το πρώτο τρίμηνο του 2026, το 45,5% της ηλεκτροπαραγωγής της ΕΕ προήλθε από ΑΠΕ.
Η IEA προβλέπει ότι μέσα στο 2026 οι ανανεώσιμες πηγές θα ξεπεράσουν παγκοσμίως τον άνθρακα στην ηλεκτροπαραγωγή.
Αυτό δεν μοιάζει με τεχνολογία που «απέτυχε». Μοιάζει με τεχνολογία που αναπτύχθηκε ταχύτερα από τις υποδομές και τους θεσμούς γύρω της.
Η Ελλάδα: πολλές ΑΠΕ, αλλά ο λογαριασμός δεν λύνεται μόνο με περισσότερα πάνελ
Η Ελλάδα έχει κάνει μεγάλη στροφή σε φωτοβολταϊκά και αιολικά και έχει δεσμευτεί να εγκαταλείψει τον λιγνίτη το αργότερο έως το 2028. Προχωρούν επίσης έργα αποθήκευσης και διασυνδέσεων νησιών.
Παρ’ όλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προειδοποίησε το 2026 ότι η χώρα εξακολουθεί να έχει σημαντική εξάρτηση από το φυσικό αέριο στην ηλεκτροπαραγωγή και χρειάζεται περισσότερη αποθήκευση, demand response, έξυπνους μετρητές, ταχύτερες διασυνδέσεις νησιών και μικρότερες απώλειες στα δίκτυα.
Η ίδια έκθεση επισημαίνει και ένα άλλο παράδοξο: η φορολογική δομή εξακολουθεί σε ορισμένες περιπτώσεις να ευνοεί τα ορυκτά καύσιμα έναντι του ηλεκτρισμού, με την Ελλάδα να έχει υψηλή αναλογία τιμής ηλεκτρισμού προς φυσικό αέριο. Δηλαδή ζητάμε από τον πολίτη να ηλεκτροποιήσει θέρμανση και μεταφορές, αλλά πολλές φορές του δίνουμε λάθος οικονομικό σήμα.
Αυτό είναι περισσότερο πρόβλημα σχεδιασμού παρά τεχνολογίας.
Ο νέος ενεργειακός πόλεμος είναι πόλεμος υποδομών
Για δεκαετίες ενεργειακή ισχύς σήμαινε πετρελαιοπηγές και αγωγούς. Στον νέο κόσμο σημαίνει και εργοστάσια φωτοβολταϊκών, μπαταρίες, σπάνιες γαίες, χαλκό, δίκτυα, data centers και ηλεκτρικές διασυνδέσεις.
Η Κίνα έχει αποκτήσει τεράστια ισχύ στις καθαρές τεχνολογίες και στις αλυσίδες εφοδιασμού. Οι ΗΠΑ διαθέτουν φθηνότερο εγχώριο φυσικό αέριο και τεράστιες δυνατότητες παραγωγής. Η Ευρώπη έχει ισχυρή ρύθμιση και υψηλή διείσδυση ΑΠΕ, αλλά πληρώνει ακριβότερα την ενέργεια και εξαρτάται περισσότερο από εισαγωγές.
Γι’ αυτό η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι πια μόνο κλιματική πολιτική. Είναι βιομηχανική, στρατηγική και αμυντική πολιτική.
Και γιατί ο πλανήτης συνεχίζει να «φλέγεται»;
Γιατί η μετάβαση είναι γρήγορη, αλλά η παγκόσμια ζήτηση ενέργειας παραμένει τεράστια. Το 2025 ο άνθρακας εξακολουθούσε να παράγει περίπου 34% του παγκόσμιου ηλεκτρισμού και το φυσικό αέριο 21%.
Οι καθαρές πηγές μεγαλώνουν, αλλά δεν έχουν ακόμη εξαφανίσει τα ορυκτά καύσιμα. Και όταν έρχεται ένας πόλεμος, ένα κύμα καύσωνα, μία ξηρασία ή μια κρίση σε κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα, ο κόσμος επιστρέφει γρήγορα σε ό,τι μπορεί να κρατήσει τα φώτα αναμμένα.
Αυτή είναι η άβολη πραγματικότητα: η ενεργειακή μετάβαση δεν έχει αποτύχει, αλλά δεν έχει ολοκληρωθεί. Και το ενδιάμεσο στάδιο είναι ίσως το πιο ακριβό, ασταθές και γεωπολιτικά επικίνδυνο.
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «πράσινη ή φθηνή ενέργεια». Είναι αν θα επενδύσουμε επιτέλους σε ένα σύστημα που μπορεί να κάνει την καθαρή ενέργεια πραγματικά φθηνή μέχρι να φτάσει στην πρίζα.
Περισσότερα στην ενότητα BIG STORY, στην ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και στη Ροή του FullPress365.