Γιατί νιώθουμε ότι δεν έχουμε χρόνο, ενώ σχεδόν όλα γύρω μας γίνονται πιο γρήγορα; Στέλνουμε μήνυμα σε δευτερόλεπτα, πληρώνουμε έναν λογαριασμό από το κινητό, παραγγέλνουμε με ένα πάτημα, βρίσκουμε πληροφορίες αμέσως και κάνουμε σε λίγα λεπτά δουλειές που κάποτε ήθελαν ώρες. Κι όμως, στο τέλος της ημέρας η πιο συνηθισμένη φράση παραμένει η ίδια: «Δεν πρόλαβα».
Εδώ υπάρχει ένα παράδοξο που αξίζει να το κοιτάξουμε σοβαρά. Η τεχνολογία υποσχέθηκε ότι θα μας χαρίσει χρόνο. Σε πολλές περιπτώσεις το έκανε. Αλλά εμείς δεν χρησιμοποιήσαμε τον χρόνο που κερδίσαμε για να ζήσουμε πιο αργά. Τον γεμίσαμε με περισσότερα.
Περισσότερα μηνύματα. Περισσότερες υποχρεώσεις. Περισσότερες δουλειές. Περισσότερη ενημέρωση. Περισσότερες επιλογές. Περισσότερα «πρέπει».
Και κάπου εκεί η εξοικονόμηση χρόνου μετατράπηκε σε άγχος χρόνου.
Γιατί νιώθω ότι δεν προλαβαίνω;
Αυτό είναι ίσως το πραγματικό ερώτημα πίσω από τη φράση «δεν έχω χρόνο».
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η ημέρα μας είναι αντικειμενικά γεμάτη κάθε λεπτό. Σημαίνει ότι ο αριθμός των πραγμάτων που πιστεύουμε πως πρέπει να χωρέσουν μέσα στην ημέρα είναι μεγαλύτερος από αυτόν που αντέχει ο ρυθμός μας.
Η έρευνα χρησιμοποιεί τον όρο time pressure για να περιγράψει ακριβώς αυτή την αίσθηση: ότι οι απαιτήσεις ξεπερνούν τον χρόνο που θεωρούμε διαθέσιμο.
Και αυτή η πίεση δεν δημιουργείται μόνο από τη δουλειά. Μπορεί να έρχεται από το σπίτι, τα παιδιά, τις μετακινήσεις, τις οικονομικές εκκρεμότητες, τα μηνύματα που περιμένουν απάντηση, τις υποχρεώσεις που μεταφέρθηκαν από χθες και τις προσωπικές προσδοκίες που βάλαμε μόνοι μας πάνω στο κεφάλι μας.
Η ταχύτητα δεν δημιουργεί πάντα ελεύθερο χρόνο
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα.
Κάποτε ένα γράμμα ήθελε ημέρες για να φτάσει. Σήμερα ένα μήνυμα φτάνει σε ένα δευτερόλεπτο. Θεωρητικά κερδίσαμε τεράστιο χρόνο.
Στην πράξη, όμως, επειδή μπορούμε να στέλνουμε εκατοντάδες μηνύματα την ημέρα, δημιουργήσαμε μια νέα υποχρέωση: να απαντάμε σε εκατοντάδες μηνύματα.
Το ίδιο συνέβη με το email. Με τα social media. Με τις online αγορές. Με τις εφαρμογές εργασίας. Με τις βιντεοκλήσεις.
Κάθε εργαλείο που εξοικονομεί χρόνο μπορεί ταυτόχρονα να αυξήσει τον αριθμό των πραγμάτων που θεωρούμε εφικτό να κάνουμε.
Και τότε ο κερδισμένος χρόνος εξαφανίζεται.
Το «γρήγορα» έγινε η φυσιολογική ταχύτητα
Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο.
Δεν κάνουμε απλώς περισσότερα. Περιμένουμε και όλα να γίνονται πιο γρήγορα.
Μας ενοχλεί αν μια σελίδα αργήσει δύο δευτερόλεπτα. Αν κάποιος δεν απαντήσει στο μήνυμα μέσα σε λίγα λεπτά, αναρωτιόμαστε τι έγινε. Αν μια παραγγελία θέλει τέσσερις ημέρες, τη θεωρούμε αργή. Αν μια διαδικασία χρειάζεται υπομονή, ψάχνουμε τρόπο να την παρακάμψουμε.
Η ταχύτητα έπαψε να είναι πλεονέκτημα. Έγινε προσδοκία.
Και όταν όλα πρέπει να γίνονται γρήγορα, ο άνθρωπος αρχίζει να αισθάνεται αργός ακόμη κι όταν λειτουργεί απολύτως φυσιολογικά.
Οι διακοπές μάς κλέβουν περισσότερο χρόνο απ’ όσο νομίζουμε
Ένας ακόμη λόγος που η ημέρα μοιάζει μικρότερη είναι ότι σπάνια κάνουμε ένα πράγμα από την αρχή μέχρι το τέλος χωρίς διακοπή.
Έρχεται ένα μήνυμα. Ένα email. Μια ειδοποίηση. Ένα τηλεφώνημα. Ανοίγουμε μια εφαρμογή για «μισό λεπτό». Μετά προσπαθούμε να θυμηθούμε πού είχαμε μείνει.
Μελέτες για τις διακοπές από ειδοποιήσεις έχουν δείξει ότι η μείωσή τους μπορεί να βελτιώσει την απόδοση και να μειώσει την ένταση που αισθάνονται οι εργαζόμενοι. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε το γιατί: κάθε μικρή διακοπή απαιτεί από το μυαλό να αλλάξει στόχο και μετά να επιστρέψει.
Ο χρόνος δεν χάνεται μόνο στα πέντε λεπτά που κοιτάξαμε το κινητό. Χάνεται και στην επανεκκίνηση της συγκέντρωσης.
Κάνουμε πολλά μαζί και στο τέλος αισθανόμαστε ότι δεν κάναμε τίποτα
Το multitasking παρουσιάστηκε για χρόνια σαν δεξιότητα.
Να μιλάς στο τηλέφωνο και να γράφεις email. Να βλέπεις τηλεόραση και να απαντάς σε μηνύματα. Να τρως και να διαβάζεις ειδήσεις. Να είσαι σε μια συνάντηση και ταυτόχρονα σε άλλη συνομιλία.
Όμως το αποτέλεσμα συχνά δεν είναι ότι κερδίζουμε χρόνο. Είναι ότι τελειώνουμε τη μέρα με το αίσθημα πως κάναμε εκατό μικρά πράγματα, αλλά δεν προχωρήσαμε ουσιαστικά κανένα μεγάλο.
Και αυτό γεννά ακόμη μεγαλύτερη βιασύνη για την επόμενη ημέρα.
Η παραγωγικότητα έγινε προσωπική αξιολόγηση
Υπάρχει και ένα ακόμη πρόβλημα της εποχής μας: ταυτίσαμε την αξία μας με το πόσα προλάβαμε.
Αν μια μέρα δεν ήταν παραγωγική, αισθανόμαστε τύψεις. Αν δεν απαντήσαμε σε όλα, κάτι έμεινε πίσω. Αν δεν αξιοποιήσαμε το Σαββατοκύριακο, «χάσαμε χρόνο».
Ακόμη και η ξεκούραση απέκτησε στόχο: πρέπει να κοιμηθούμε καλά για να είμαστε πιο αποδοτικοί αύριο. Πρέπει να κάνουμε διακοπές για να επιστρέψουμε με περισσότερη ενέργεια. Πρέπει να περπατάμε επειδή κάνει καλό. Πρέπει να διαβάζουμε επειδή αναπτύσσει το μυαλό.
Λες και δεν επιτρέπεται να κάνουμε κάτι απλώς επειδή μας αρέσει.
Η έλλειψη χρόνου δεν είναι μόνο θέμα οργάνωσης
Η εύκολη συμβουλή είναι: «Οργάνωσε καλύτερα τη μέρα σου».
Ναι, η οργάνωση βοηθά. Αλλά δεν λύνει τα πάντα.
Αν έχεις δώδεκα ώρες υποχρεώσεις, δεν υπάρχει εφαρμογή παραγωγικότητας που θα τις μετατρέψει μαγικά σε έξι. Αν μια οικογένεια τρέχει από το πρωί μέχρι το βράδυ, το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν αγόρασε σωστό ημερολόγιο.
Μερικές φορές πρέπει να πούμε κάτι λιγότερο ευχάριστο: δεν χρειάζεται να χωρέσουν όλα.
Ορισμένα πράγματα πρέπει να περιμένουν. Κάποια πρέπει να γίνουν λιγότερο τέλεια. Και κάποια ίσως δεν χρειάζεται να γίνουν καθόλου.
Το πρόβλημα του «να τελειώνουμε»
Πολλοί ζούμε με μια μόνιμη υπόσχεση προς τον εαυτό μας:
«Να τελειώσω αυτά και μετά θα ηρεμήσω».
Μόνο που τα «αυτά» δεν τελειώνουν ποτέ.
Τελειώνει μια εκκρεμότητα και εμφανίζεται άλλη. Κλείνει ένα email και έρχεται νέο. Πληρώνεται ένας λογαριασμός και πλησιάζει ο επόμενος.
Αν περιμένουμε να μη μείνει τίποτα ανοιχτό για να ξεκουραστούμε, πιθανότατα δεν θα ξεκουραστούμε ποτέ.
Γιατί ο ελεύθερος χρόνος μοιάζει μικρότερος
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στον ελεύθερο χρόνο και στον χρόνο που δεν έχουμε επίσημη υποχρέωση.
Μπορεί να έχουμε δύο ώρες χωρίς δουλειά, αλλά αν μέσα σε αυτές κοιτάζουμε επαγγελματικά μηνύματα, οργανώνουμε την επόμενη μέρα, διαβάζουμε ειδήσεις και νιώθουμε ότι «κάτι πρέπει να κάνουμε», δεν τις βιώνουμε ως πραγματικά ελεύθερες.
Η αίσθηση του χρόνου επηρεάζεται και από το πόσο κατακερματισμένη είναι η προσοχή μας.
Δέκα ήρεμα λεπτά μπορούν να φανούν περισσότερο από μισή ώρα γεμάτη ειδοποιήσεις.
Το άγχος χρόνου έχει κόστος
Η μόνιμη αίσθηση ότι δεν προλαβαίνουμε δεν είναι απλώς ενόχληση.
Έρευνες έχουν συνδέσει την αυξημένη πίεση χρόνου με περισσότερο στρες και εξουθένωση σε διαφορετικούς πληθυσμούς. Σε μελέτες φοιτητών, για παράδειγμα, η πίεση χρόνου συνδέθηκε με burnout και απώλεια παραγωγικότητας.
Το παράδοξο είναι ολοφάνερο: όταν πιέζουμε συνεχώς τον χρόνο για να γίνουμε πιο αποδοτικοί, μπορεί τελικά να καταλήξουμε πιο κουρασμένοι και λιγότερο παραγωγικοί.
Δεν χρειαζόμαστε πάντα καλύτερο time management
Ίσως χρειαζόμαστε κάτι διαφορετικό: λιγότερες απαιτήσεις από τον χρόνο μας.
Να μην προγραμματίζουμε κάθε κενό. Να μην θεωρούμε κάθε λεπτό ευκαιρία παραγωγής. Να μην αφήνουμε δέκα εφαρμογές να αποφασίζουν ποιο πράγμα είναι επείγον.
Το time management συνήθως ρωτά: «Πώς θα χωρέσω περισσότερα;»
Ίσως η σωστή ερώτηση να είναι: «Τι μπορώ να αφαιρέσω;»
Τι μπορεί πραγματικά να αλλάξει
Δεν υπάρχει μαγική συνταγή. Υπάρχουν όμως μερικά όρια που έχουν νόημα:
- Να ξεχωρίζουμε το πραγματικά επείγον από αυτό που απλώς εμφανίστηκε πρώτο στην οθόνη.
- Να αφήνουμε χρόνο χωρίς προγραμματισμένη δραστηριότητα.
- Να μειώνουμε τις άχρηστες ειδοποιήσεις που κόβουν τη συγκέντρωση.
- Να κάνουμε μία δουλειά κάθε φορά όταν απαιτεί ουσιαστική προσοχή.
- Να δεχόμαστε ότι ορισμένες εκκρεμότητες θα περάσουν στην επόμενη ημέρα.
- Να προστατεύουμε χρόνο στον οποίο δεν χρειάζεται να αποδείξουμε τίποτα.
Δεν είναι αποτυχία να μη χωράνε όλα
Αυτό ίσως είναι το δυσκολότερο να δεχτούμε.
Μια ημέρα έχει συγκεκριμένο αριθμό ωρών. Ένας άνθρωπος έχει συγκεκριμένη ενέργεια. Δεν μπορεί να χωρέσει απεριόριστη δουλειά, οικογένεια, φίλους, ενημέρωση, γυμναστική, διασκέδαση, υποχρεώσεις και ξεκούραση σε τέλεια αναλογία κάθε μέρα.
Το γεγονός ότι κάτι έμεινε για αύριο δεν σημαίνει ότι απέτυχες.
Σημαίνει ότι τελείωσε η ημέρα.
Όλα έγιναν πιο γρήγορα — αλλά εμείς δεν είμαστε μηχανές
Η τεχνολογία μπορεί να επεξεργάζεται δεδομένα σε κλάσματα δευτερολέπτου. Ο άνθρωπος, όμως, εξακολουθεί να χρειάζεται χρόνο για να σκεφτεί, να αγαπήσει, να πενθήσει, να αποφασίσει, να δημιουργήσει, να ξεκουραστεί.
Αυτά δεν γίνονται καλύτερα επειδή γίνονται πιο γρήγορα.
Και ίσως εκεί βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος.
Προσπαθούμε να εφαρμόσουμε τον ρυθμό των μηχανών στη ζωή των ανθρώπων.
Τελικά, γιατί δεν έχουμε πια χρόνο;
Επειδή κάθε φορά που κερδίζουμε λίγο χρόνο, βάζουμε μέσα του κάτι καινούργιο.
Επειδή η ταχύτητα αύξησε τις δυνατότητες αλλά και τις προσδοκίες.
Επειδή επιτρέψαμε στις ειδοποιήσεις και στις μικρές διακοπές να κατακερματίσουν την ημέρα.
Και επειδή ξεχάσαμε ότι ο χρόνος δεν υπάρχει μόνο για να τον «αξιοποιούμε».
Υπάρχει και για να τον ζούμε.
Ίσως λοιπόν το ζητούμενο δεν είναι να προλάβουμε περισσότερα.
Ίσως είναι να αποφασίσουμε ποια από αυτά που προλαβαίνουμε αξίζουν πραγματικά.
— Γιώργος Ακρίτας
Δες περισσότερες υπογραφές στην ενότητα ΑΠΟΨΕΙΣ, σχετικά θέματα στην ΧΡΗΣΙΜΑ και στην ΥΓΕΙΑ, καθώς και όλη τη ροή στην αρχική σελίδα του FullPress365.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί νιώθω συνέχεια ότι δεν έχω χρόνο;
Συχνά η αίσθηση έλλειψης χρόνου προκύπτει όταν οι υποχρεώσεις, οι διακοπές και οι προσδοκίες ξεπερνούν όσα μπορούμε ρεαλιστικά να ολοκληρώσουμε μέσα στην ημέρα. Δεν είναι πάντα θέμα κακής οργάνωσης.
Τι είναι το άγχος χρόνου;
Είναι η αίσθηση ότι ο διαθέσιμος χρόνος δεν επαρκεί για όσα πρέπει ή θέλουμε να κάνουμε. Μπορεί να εμφανιστεί στη δουλειά, στο σπίτι ή και στα δύο.
Γιατί η τεχνολογία δεν μας έδωσε περισσότερο ελεύθερο χρόνο;
Παρότι πολλές τεχνολογίες εξοικονομούν χρόνο σε κάθε μεμονωμένη εργασία, παράλληλα αυξάνουν τον αριθμό των εργασιών, των επικοινωνιών και των προσδοκιών που χωράμε στην ημέρα μας.
Πώς μειώνεται η αίσθηση ότι δεν προλαβαίνω;
Βοηθά ο περιορισμός των περιττών ειδοποιήσεων, η μείωση του multitasking, η ρεαλιστική ιεράρχηση και η αποδοχή ότι δεν χρειάζεται κάθε εκκρεμότητα να κλείνει την ίδια ημέρα.
Η πίεση χρόνου επηρεάζει την παραγωγικότητα;
Η συνεχής πίεση χρόνου και οι συχνές διακοπές μπορούν να αυξήσουν την ένταση και την εξουθένωση και, σε ορισμένες συνθήκες, να επιβαρύνουν την απόδοση αντί να τη βελτιώσουν.