Η αντιπαράθεση ανάμεσα στην ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα και το ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη έχει πάψει εδώ και καιρό να είναι μια συνηθισμένη μάχη δύο κομμάτων της αντιπολίτευσης.
Πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις, τις δημοσκοπήσεις και τις αλληλοκατηγορίες υπάρχει πλέον ένα πολύ πιο σκληρό ερώτημα: ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο στον χώρο που διεκδικεί να αποτελέσει την εναλλακτική απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.
Στη σημερινή συνεδρίαση της Πολιτικής Επιτροπής της ΕΛΑΣ, ο Αλέξης Τσίπρας επέλεξε να ανοίξει αυτό το μέτωπο περισσότερο από κάθε άλλη φορά.
Η ΦΡΑΣΗ ΠΟΥ ΑΝΕΒΑΣΕ ΤΗΝ ΕΝΤΑΣΗ
«Μερικοί στην αντιπολίτευση προτιμούν χίλιες φορές τον Μητσοτάκη και τη Δεξιά από μια προοδευτική κυβέρνηση με κορμό την ΕΛΑΣ».
Η φράση αυτή δεν ειπώθηκε σε πολιτικό κενό.
Είχε προηγηθεί μια περίοδος αυξημένης έντασης ανάμεσα στις δύο πλευρές, ενώ ο Τσίπρας έχει ήδη χαράξει δημόσια τη δική του γραμμή για το ΠΑΣΟΚ: «δεν είμαστε αντίπαλοι, είμαστε ανταγωνιστές». Αντίπαλο, όπως έχει επαναλάβει, θεωρεί τη Νέα Δημοκρατία και τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Η σημερινή τοποθέτηση, όμως, πρόσθεσε κάτι πολύ πιο αιχμηρό. Ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ συνέδεσε τη στρατηγική έντασης που, κατά την άποψή του, ακολουθεί ένα τμήμα της αντιπολίτευσης με τον φόβο μιας μελλοντικής προοδευτικής κυβέρνησης στην οποία η δική του παράταξη θα έχει τον κεντρικό ρόλο.
Από τον «ανταγωνισμό» στην ανοιχτή πολιτική προειδοποίηση
Ο Τσίπρας είχε φροντίσει από τη ΔΕΘ να περιγράψει το ΠΑΣΟΚ ως δύναμη με την οποία υπάρχει πολιτικός ανταγωνισμός αλλά όχι στρατηγική εχθρότητα. Είχε μάλιστα αφήσει ανοιχτή τη δυνατότητα μελλοντικής προγραμματικής συνεννόησης των δυνάμεων της δημοκρατικής αντιπολίτευσης εφόσον οι εκλογικοί συσχετισμοί το επιτρέψουν.
Αυτό ακριβώς κάνει τη σημερινή φράση βαρύτερη.
Δεν πρόκειται για μια συνολική απόρριψη του ΠΑΣΟΚ. Πρόκειται για αμφισβήτηση της στρατηγικής που, σύμφωνα με τον ίδιο, ακολουθούν συγκεκριμένα στελέχη ή τμήματα της ηγεσίας του.
Ο Τσίπρας επιχείρησε ταυτόχρονα να διαχωρίσει την κριτική του προς την ηγεσία από τη σχέση του με τον κόσμο του ΠΑΣΟΚ, επιμένοντας ότι δεν θεωρεί αντίπαλο κανέναν δημοκρατικό και προοδευτικό πολίτη.
Η γραμμή είναι εμφανής: σύγκρουση με την ηγεσία χωρίς κάψιμο των γεφυρών με την εκλογική βάση.
Το πραγματικό πεδίο μάχης είναι η δεύτερη θέση – αλλά όχι μόνο
Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία.
Η τελευταία δημοσκόπηση της Marc, την οποία παρουσίασε το FullPress365, καταγράφει την ΕΛΑΣ δεύτερη με 15,8% και το ΠΑΣΟΚ στο 12,4%, με τη μεταξύ τους απόσταση να έχει περιοριστεί στις 3,4 μονάδες.
Η συγκεκριμένη μέτρηση έδειξε ότι η ΕΛΑΣ κρατά τη δεύτερη θέση, ενώ το ΠΑΣΟΚ πλησιάζει .
Παρόμοια εικόνα έδωσε και η πρόσφατη Opinion Poll: ΕΛΑΣ 15,9%, ΠΑΣΟΚ 12,3% .
Αυτή η εικόνα εξηγεί μεγάλο μέρος της έντασης. Για την ΕΛΑΣ, η δεύτερη θέση είναι το εφαλτήριο για να εμφανιστεί ως ο βασικός αντίπαλος της ΝΔ. Για το ΠΑΣΟΚ, η ανάκτηση της δεύτερης θέσης αποτελεί προϋπόθεση για να παραμείνει η Χαριλάου Τρικούπη ο κεντρικός πόλος της Κεντροαριστεράς.
Όμως ο Τσίπρας προσπαθεί να μετακινήσει τη συζήτηση ένα επίπεδο ψηλότερα. Δεν θέλει η μάχη να εμφανίζεται ως διαγωνισμός για το ποιος θα χάσει λιγότερο από τον Μητσοτάκη. Θέλει να παρουσιάζεται ως μάχη για το ποιος μπορεί να δημιουργήσει πραγματική κυβερνητική εναλλακτική.
Αυτό είναι το κεντρικό πολιτικό μήνυμα.
Ο Τσίπρας επιχειρεί να αφαιρέσει από το ΠΑΣΟΚ το επιχείρημα ότι εκείνο αποτελεί τον φυσικό κορμό μιας μελλοντικής προοδευτικής διακυβέρνησης και να το μεταφέρει στην ΕΛΑΣ.
Η απλή αναλογική επέστρεψε στη συζήτηση
Στη σημερινή του παρέμβαση ο Αλέξης Τσίπρας επανέφερε και ένα παλιό σημείο τριβής: την άρνηση του ΠΑΣΟΚ να στηρίξει την απλή αναλογική όταν εκείνος την είχε φέρει στη Βουλή.
Η αναφορά δεν έγινε τυχαία. Ο Τσίπρας προσπαθεί να δείξει ότι η σημερινή διαφωνία δεν είναι προσωπική ούτε συγκυριακή, αλλά αφορά δύο διαφορετικές στρατηγικές για το πώς μπορεί να συγκροτηθεί προοδευτική πλειοψηφία.
Από τη δική του πλευρά, παρουσιάζει τη συνεργασία των προοδευτικών δυνάμεων ως αναγκαίο δρόμο για την κυβερνητική αλλαγή. Ταυτόχρονα όμως διεκδικεί ξεκάθαρα την πρωτοκαθεδρία σε αυτή τη συνεργασία.
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο βρίσκεται η βασική αντίφαση: ζητά πολιτική συνεννόηση, αλλά ταυτόχρονα θέλει η ΕΛΑΣ να είναι ο βασικός κορμός της.
Το ΠΑΣΟΚ απάντησε σκληρά
Η Χαριλάου Τρικούπη δεν άφησε αναπάντητη τη νέα επίθεση.
Στην αντίδρασή του το ΠΑΣΟΚ χαρακτήρισε τον Αλέξη Τσίπρα «πολιτικό χρυσό χορηγό του Μητσοτάκη», αντιστρέφοντας πλήρως την κατηγορία.
Το πολιτικό παιχνίδι γίνεται έτσι σχεδόν καθρέφτης: η ΕΛΑΣ κατηγορεί τμήματα του ΠΑΣΟΚ ότι με τη στρατηγική τους εξυπηρετούν τον Μητσοτάκη, ενώ το ΠΑΣΟΚ απαντά ότι εκείνος που τελικά λειτουργεί προς όφελος του πρωθυπουργού είναι ο ίδιος ο Τσίπρας.
Πρόκειται για σύγκρουση που δύσκολα θα περιοριστεί σε μία ανακοίνωση.
Και αυτό γιατί τα δύο κόμματα απευθύνονται σε μεγάλο βαθμό σε κοινό πολιτικό ακροατήριο: ψηφοφόρους που θέλουν αλλαγή κυβέρνησης, δεν ταυτίζονται με τη Νέα Δημοκρατία και αναζητούν ποιος μπορεί να συγκροτήσει τον ισχυρότερο εναλλακτικό πόλο.
Γιατί ο Τσίπρας δεν θέλει να «καίει» τον Ανδρουλάκη
Παρά τους υψηλούς τόνους, υπάρχει μια λεπτή γραμμή που ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ δεν φαίνεται να θέλει να ξεπεράσει.
Δεν κλείνει την πόρτα σε μετεκλογική προοδευτική συνεργασία.
Το αντίθετο: το πολιτικό του σχέδιο προϋποθέτει ότι, εφόσον η ΕΛΑΣ βρεθεί σε θέση πρώτης δύναμης της αντιπολίτευσης και υπάρξουν οι αριθμητικές προϋποθέσεις, θα αναζητηθούν συνεργασίες.
Γι’ αυτό και η σημερινή επίθεση ήταν σκληρή αλλά προσεκτικά διατυπωμένη. Μίλησε για «μερικούς στην αντιπολίτευση» και όχι συνολικά για το ΠΑΣΟΚ ή τους ψηφοφόρους του.
Είναι μια διαφορά που στην πολιτική έχει σημασία.
Επιτρέπει στον Τσίπρα να πιέζει την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ και ταυτόχρονα να αφήνει ανοιχτή τη δυνατότητα να απευθυνθεί αύριο στους ψηφοφόρους και στα στελέχη του με διαφορετικό τόνο.
Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΙΚΟΝΑ
Τσίπρας και Ανδρουλάκης δεν συγκρούονται μόνο για τρεις μονάδες στις δημοσκοπήσεις. Συγκρούονται για το ποιος θα ορίσει τους όρους μιας πιθανής επόμενης προοδευτικής κυβέρνησης.
Και στη μέση βρίσκεται ο Μητσοτάκης
Υπάρχει όμως ένα πολιτικό παράδοξο.
Όσο περισσότερο ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ συγκρούονται μεταξύ τους για το ποιος αποτελεί την αυθεντικότερη εναλλακτική πρόταση, τόσο περισσότερο η Νέα Δημοκρατία μπορεί να υποστηρίζει ότι η αντιπολίτευση παραμένει κατακερματισμένη.
Αυτή ακριβώς την παγίδα λέει ότι θέλει να αποφύγει ο Τσίπρας. Και αυτή ακριβώς την παγίδα το ΠΑΣΟΚ ισχυρίζεται ότι ο ίδιος αναπαράγει.
Κάπως έτσι, η μάχη για την «ενότητα του προοδευτικού χώρου» διεξάγεται αυτή τη στιγμή μέσα από μια ολοένα πιο σκληρή σύγκρουση μεταξύ των δύο βασικών διεκδικητών του.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η ένταση αυτή είναι απλώς η αναπόφευκτη φάση πριν από μια μελλοντική συνεννόηση ή αν η απόσταση ΕΛΑΣ–ΠΑΣΟΚ γίνεται πλέον βαθύτερη και πολιτικά δυσκολότερο να γεφυρωθεί.
Ένα πράγμα, πάντως, έγινε σαφές σήμερα:
ο Αλέξης Τσίπρας δεν θέλει απλώς να είναι δεύτερος στις δημοσκοπήσεις. Θέλει να κατοχυρώσει ότι, αν υπάρξει επόμενη προοδευτική κυβέρνηση, το κέντρο βάρους της θα βρίσκεται στη δική του πλευρά.
